KIRŞEHİR İLİ ÅNGSTRÖM-PRESCOTT KATSAYILARI VE REFERANSEVAPOTRANSPIRASYON KARŞILAŞTIRMALARI

Creative Commons License

Timoçin M. A., Ünlükara A., Ari Gökkaya Z.

Ahi Evran Tarım Bilimleri Dergisi, cilt.6, sa.1, ss.28-45, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bitki gelişim dönemi boyunca değişen bitki su tüketimi, bitki katsayıları ile atmosferin etkisini gösterenreferans evapotranspirasyonun çarpılmasıyla tahmin edilmektedir. Standart yöntem olarak kabul edilen FAO56 Sulama ve Drenaj Yayınında, güneşlenme süreleri kullanılarak bitki su tüketiminin itici gücü olan küreselgüneş radyasyonu (Rs) hesaplanmaktadır. Rs tahmininde yerel Ångström-Prescott (A-P) katsayılarına (as ve bs)ihtiyaç vardır. Lokal A-P katsayılarının bulunmadığı yerlerde, as = 0,25 ve bs = 0,50 katsayıları standart alınarakhesaplamalara devam edilmektedir. Kırşehir ilinde güneşlenme süresi rasatlarına 1939 yılında, küresel güneşradyasyonu verilerine ise 1968 yılında başlanmış olmasına rağmen, Rs verileri ancak 2007 yılına kadar teminedilebilmiştir. Bu çalışmada, her iki verinin de bulunduğu 1968-2007 periyodu kullanılarak Kırşehir ilinin yerelA-P katsayılarının hem yıllık hem de aylık olarak tahmin edilmesi, standart olarak önerilen katsayılara görekarşılaştırılması ve Kırşehir için aylık bazda ETo değişiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, FAO 56tarafından önerilen A-P katsayıları ile ETo1 serileri elde edilirken, kontrol serisi olarak Rs verileri kullanılarakETo2 serileri hesaplanmıştır. Yerel aylık A-P katsayıları ile ETo3 serileri, yerel yıllık A-P katsayıları ile ise ETo4serileri elde edilmiştir. ETo serilerinin karşılaştırılmasında ortalama mutlak hata (MAE) ve kök ortalama karehata (RMSE) test istatistiği olarak kullanılmıştır. ETo1, ETo3 ve ETo4 serileri için MAE sırasıyla yıllık olarak143, 60 ve 99 mm, RMSE değerleri ise 192, 83 ve 121 mm olarak belirlenmiştir. Yerel aylık A-P katsayılarıminimum hata sonucunu vermiştir. Minimum hatayı veren ETo3 serileri ile frekans analizi yapılmıştır.Kolmogorov-Smirnov testine göre söz konusu ETo3 serileri normal dağılım göstermiştir. Her bir ay için ETofrekans ilişkileri elde edilmiş ve Kırşehir’de %95, %75, %50, %25 ve %5 olasılıkla görülen minimum ETodeğerleri her ay için belirlenmiştir. Ortalama yıllık 1112 mm olan ETo, %95 ve %5 ihtimalle 984 ve 1239 mmarasında değişmiştir. Daha hassas bitki su tüketimi tahminleri için yerel aylık A-P katsayılarının kullanımı vesulama planlamasında ve projelendirilmelerinde ETo’da gözlenen varyasyonun dikkate alınması yararlıolacaktır.

Crop water consumption, which varies throughout the growing season, is estimated by multiplying the referenceevapotranspiration by crop coefficients, which reflect atmospheric effects. According to the FAO 56 Irrigation andDrainage Paper, the accepted standard method calculates global solar radiation (Rs), the main driver of crop waterconsumption, from sunshine duration. This method requires local Ångström-Prescott (A-P) coefficients. In theabsence of local A-P coefficients, calculations use the standard coefficients of as = 0,25 and bs = 0,50. In Kırşehir,sunshine duration records began in 1939, and global solar radiation data started in 1968; however, Rs data wereonly available until 2007. This study uses the period from 1968 to 2007, during which both data sets are available,to estimate the local A-P coefficients for Kırşehir on an annual and monthly basis, compare them to the standardcoefficients, and analyze the monthly ETo variation. The ETo1 series was calculated using the FAO56-recommended A-P coefficients, while the ETo2 series, derived from actual Rs data, served as the control. The ETo3series was obtained using local monthly A-P coefficients, and ETo4 was obtained using local annual coefficients.Mean Absolute Error (MAE) and Root Mean Square Error (RMSE) were employed to evaluate the series. AnnualMAE for ETo1, ETo3, and ETo4 were 143, 60, and 99 mm, RMSE were 192, 83, and 121 mm, respectively. Localmonthly A-P coefficients yielded the lowest errors. Frequency analysis was performed on the ETo3 series, whichshowed the lowest errors. The Kolmogorov-Smirnov test indicated that the ETo3 series follows a normaldistribution. ETo frequency relationships were generated for each month, and the minimum ETo values at 95%,75%, 50%, 25%, and 5% probability levels were determined for each month. Mean annual 1112 mm ETo valuesvaried between 984 and 1239 mm at 95 and 5% probabilities. For more accurate crop water-use estimates,employing local monthly A-P coefficients and accounting for ETo variations during irrigation planning anddesigning would be advantageous.