Akademik Veri Yönetim Sistemi
5. Manas Formu. Bölgesel ve Küresel Gelişmeler Bağlamında Türk Dünyası Uluslararası Konferansı, Lefkoşa, Kıbrıs (Kktc), 6 - 08 Kasım 2025, ss.337-346, (Tam Metin Bildiri)
Kıbrıs’ta Türk milliyetçiliği, Kıbrıs Meselesi ile bilinir olmakla birlikte kökleri, tarihî ve fikrî yapısı bakımından adadaki milliyetçi çatışmadan çok daha eskiye dayanmaktadır. Gerek aydınlar arasında gerekse sıradan halk nezdinde milliyetçi düşüncenin tarihi, imparatorluk günlerinde başlamıştır. İngiliz idaresi, adadaki iki ana etnik unsur olan Rum ve Türk toplumları arasındaki dengeyi yönetmeye çalışırken, bilhassa Rum toplumunun Enosis (Yunanistan’la birleşme) amacı doğrultusunda yürüttüğü siyasi ve kültürel faaliyetler, Türk toplumunda kimlik temelli bir uyanışı tetiklemiştir. Bu bağlamda, Kıbrıs Türklerinin başlangıçta Osmanlı aidiyeti ve İslam kimliğiyle şekillenen kolektif bilinci, zamanla Türkiye Cumhuriyeti’nin modernleşme süreciyle etkileşime girerek Türk milliyetçiliği ekseninde yeniden inşa edilmiştir. 1878 yılında Kıbrıs’ın Osmanlı Devleti’nden İngiltere’ye devrini takiben başlayan İngiliz sömürge dönemi Kıbrıs Türk toplumunda milliyetçi düşüncenin gelişimini ve dönüşümünü alevlendirmiştir. İngiliz idaresinin merkeziyetçi ve asimilasyoncu politikaları, 1914’teki ilhak, 1925’teki resmî sömürgeleşme, 1950’lerde EOKA terörü, 1960 sonrası ortaklık devletinin çöküşü gibi gelişmeler, Kıbrıs Türk toplumun milliyetçi bir bilince yönelmesine sebep olmuştur. Rum toplumunun artan saldırganlığı ve EOKA terörünün etkisiyle de giderek belirginleşmiştir. Bu bildiri, 1878 yılında adanın fiilen İngiliz idaresine geçmesinden 1974 Mutlu Barış Harekâtına kadar geçen söz konusu süreçte olması beklenmektedir, Kıbrıs’ta Türk milliyetçiliğinin gelişimini ve dönüşümünü tarihî ve siyasi çerçeve içerisinde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda üç temel nokta üzerinden Kıbrıs Türk toplumunda milliyetçiliğin yükselişi üzerinde durulacak ve bu yükseliş içerisinde İngiltere’nin durumu ele alınacaktır.