HIV Enfeksiyonlarının Değişen Epidemiyolojisi ve Küresel Eliminasyon Hedefleri

gökahmetoğlu s., Parkan Ö. M.

Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti Dergisi, cilt.56, sa.1, ss.1-10, 2026 (TRDizin)

Özet

HIV, milyonlarca can kaybına yol açan önemli bir küresel halk sağlığı sorunudur. HIV'in başlıca bulaşma yolları; cinsel yol, parenteral ve perinatal bulaştır. Bu çalışmada son zamanlarda HIV enfeksiyonlarının değişen epidemiyolojisinden ve eliminasyon hedeflerinden bahsedilmesi amaçlanmıştır. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda, HIV bulaşında intravenöz yolla bulaşma ve enjektör paylaşımında azalma olduğu ve erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkek (MSM)'lerde ve seks işçilerinde ve artış olduğu görülmektedir. Ülkemizde yapılan çalışmalarda Türkiye'de HIV yayılımının olduğu kilit populasyonun MSM'ler olduğu belirtilmektedir. Son yıllarda HIV ile yeni enfekte olan kişi sayısı Doğu Avrupa ve Orta Asya, Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Latin Amerika'da artmıştır ve Asya ve Pasifik, Batı ve Orta Avrupa ve Kuzey Amerika, Karayipler, Batı ve Orta Afrika ve Doğu ve Güney Afrika'da azalmıştır. İlk kez Sahraaltı Afrika dışındaki yeni HIV enfeksiyonlarının sayısı, Sahraaltı Afrika'daki yeni HIV enfeksiyonlarının sayısını geçmiştir. ‘Joint United Nations Program on HIV/AIDS' (UNAIDS) tarafından 2020 yılında belirlenen 95-95-95 hedeflerinin 2023 yılı verileri incelendiğinde global olarak sırasıyla 86/77/72 olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak son yıllarda HIV bulaşının MSM'lerde ve seks işçilerinde fazla olduğu görülmektedir. Ayrıca global olarak, 2025 HIV önleme hedefi henüz ulaşılabilir görünmemektedir. Sahraaltı Afrika'da HIV'i önlemeye yönelik çalışmalar umut verici şekilde ilerlerken, bu ilerlemenin diğer bölgelerde de sağlanması gerekmektedir.
HIV is a major global public health issue that has caused millions of deaths worldwide. The main routes of HIV transmission are sexual, parenteral, and perinatal. This study aims to discuss the changing epidemiology of HIV/AIDS in recent years and the elimination targets. Recent studies have shown a decline in transmission through intravenous drug use and needle sharing, while transmission among sex workers and men who have sex with men (MSM) has been increasing. Research conducted in Türkiye indicates that MSM represent the key population in which HIV is spreading. In recent years, the number of new HIV infections has increased in Eastern Europe and Central Asia, the Middle East, North Africa, and Latin America, while it has decreased in Asia and the Pacific, Western and Central Europe, North America, the Caribbean, Western and Central Africa, and Eastern and Southern Africa. For the first time, the number of new HIV infections outside sub-Saharan Africa has outnumbered those within sub-Saharan Africa. According to Joint United Nations Program on HIV/AIDS (UNAIDS) data, the 95-95-95 targets set for 2020 were at a global level of 86/77/72 in 2023. In conclusion, HIV transmission has recently been more common among sex workers and MSM. Moreover, the global 2025 HIV prevention target still does not appear to be within reach. While efforts to prevent HIV in sub-Saharan Africa are progressing promisingly, similar progress needs to be achieved in other regions as well.