Etik, Etik İlkeler ve Kurallar, Meslek Etiği, Etik ve Hukuk İlişkisi


Beyaz H., Manolova Yalçın O.

EĞİTİMDE AHLAK VE ETİK, Prof. Dr. Abdurrahman İLĞAN, Editör, Pegem A Yayıncılık, Ankara, ss.26-50, 2020

  • Basım Tarihi: 2020
  • Yayınevi: Pegem A Yayıncılık
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Sayfa Sayıları: ss.26-50
  • Editörler: Prof. Dr. Abdurrahman İLĞAN, Editör

Özet

Etik, insanların tüm sosyal alanlarda ne ve nasıl yaptıklarıyla, yani insan davranışlarının

araştırılmasıyla ilgili olup, insanı doğru davranışlara yönlendiren değerler

ve ilkeler sistemidir. Hukuk ise, bir yandan kişiler arasındaki ilişkiyi, diğer

yandan kişiler ve toplum arasındaki ilişkileri düzenler ve uyulması zorunlu olan

kuralların bütünü olarak tanımlanmaktadır. Etik ve hukuk arasındaki ilişkiye bakıldığında

ise, ikisinin arasında kuvvetli etkileşimin olduğu açıktır. Hem etiğin

hem hukukun temelinde insan için iyi olarak kabul edilen hak, adalet, vicdan,

erdem, özgürlük, sorumluluk ve ödev vb. değerler yer almasının, bu iki kavram

arasında bir amaç birliğinin var olduğunu göstermektedir. Etiğin temelinde ilkeler

olarak yer alan bu değerler, hukuk aracılığıyla toplumsal yaşamda uygulama

alanı bulur ve hukuk kuralı haline gelebilmektedir. Dolayısıyla, etik ve hukukun

etkileşimine neden olmakta, çoğu zaman da bir örtüşme/benzeşme meydana gelebilmektedir.

Ancak etik ve hukuk arasında farklılıklar da söz konusudur: Hukuk

kurallar/yasalar aracılığıyla ne yapılabileceğinin, etik ise ne yapılması gerektiğinin

ortaya koymaktadır. Benzerlik alanı olarak hukuk ve etik insan davranışlarını

incelemektedir. Ancak hukuk bu incelemelerini ahlaki açıdan değil, kurallar/

yasalara uygunluk açısından gerçekleştirmektedir.

Hukuktaki yasal düzenlemeler çoğunlukla olumsuz durumlara vurgu yaparak,

suçu tanımlamakta ve öngörülen cezayı belirtmekte iken; etik kodlar ise

hem olumsuz hem olumlu durumları ve davranışları belirtmekledir. Etik, insan

davranışlarına bir sınırlama getirmekle birlikte, bu sınırlamalara aykırı davranılması

halinde, hukuki anlamda bir yaptırım uygulayamamaktadır. Hukuka aykırı

davranılması halinde ise devlet yaptırım veya ceza uygulamaktadır. Hukuk etiği

ilkeleri hem hukukçuların hem tüm insanları bağlayan uymaları gereken ve beklenen

özelliklere sahiptir. Bunlar; evrensel olma, hak ve özgürlükleri gerçekleştirmeyi

amaç edinme, hukukun üstünlüğünü ve demokrasiyi amaç edinme, tüm

insanların etik değerlere uymasını bekleme, insan hakları, demokrasi, hukuk devleti,

hukukun üstünlüğü, eşitlik ilkesi, adalet kavramı, hakkaniyet ilkesi, dürüstlük

ilkesi gibi temel hukuk ilkelerini amaç edinmektir.