Grek Harfli Türkçe Metinlerde Kimlik ve Dil: Yazarların Etnik ve Kültürel Kökenine İşaret Eden Unsurlar

Creative Commons License

Peler G. Y.

KÜN Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, cilt.5, sa.2, ss.137-147, 2025 (Hakemli Dergi)

Özet

Grek harfli Türkçe metinler, Osmanlı toplumunun çok dilli ve çok kültürlü yapısını aksettiren oldukça mühim dil belgeleridir. Bu metinler, Osmanlı toplumunun ehemmiyetli bir parçası olan Rum Ortodoks Kilisesi’ne mensup kişiler tarafından üretilmiş olsa da kullanılan dil, arı bir Türkçedir. Arı Türkçe ile kaleme alınmış bu metinlerin yazılmasında Grek harflerinin tercih edilmesi, yazarların etnik ve dinî kimliklerinin oldukça karmaşık bir yapıya işaret ettiğini göstermektedir. Bu çalışmada, Grek harfli metinlerdeki dil unsurları üzerinden yazarların etnik ve kültürel kökenlerine işaret eden deliller incelenmiştir. Bilhassa metinlerde yer alan kelime hazinesi, deyim ve atasözü kullanımı, ağız hususiyetleri ve söz dizimlik yapı gibi dil göstergeleri, yazarların ana dilleri Türkçe olan fertler olduklarını akla getirmektedir. Mesela, Anadolu ağızlarına mahsus ses ve şekil hususiyetlerinin varlığı, metinlerdeki Türkçe kullanımının tabii edinim yoluyla kazanıldığına ve dili günlük yaşamın bir parçası olarak yansıttığına işaret etmektedir. Bu durum da yazarların sadece Türkçe konuşan değil, bu dili sosyokültürel ortamlarında yaşayan fertler olduklarını akla getirmektedir. Ayrıca, metinlerde yer alan halk deyimleri, Türk kültürüne mahsus hayat tarzına dair ifadeler ve sekülerleşmiş İslami kavramlar, yazarların etnik ve kültürel kimliklileriyle bağlantılı oldukça ehemmiyetli ipuçlarına işaret etmektedir. Ancak bütün bunlara rağmen, bu topluluğun dilini kaybetmiş Rumlardan ibaret olduğu sık sık savunulmuştur. Bu çalışmada, dil bilimlik verilerden hareketle bu topluluğun herhangi bir dönemde iki dilli olup olmadığı tespit dilmeye çalışılmıştır. Bunun için halk ağzı hususiyetleri barındıran iki metin seçilmiş ve metinler bu bağlamda incelenmiştir. Türkçenin dil karşılaşmalarında basitleştirilmesi beklenen bir sesi olan [ng] sesi korunmuş, Türkçenin yapı sıralamasından herhangi bir sapma tespit edilememiş, herhangi bir Grekçe kökenli eke rastlanmamış ve söz dizimi hususiyetleri arasında herhangi bir Hint-Avrupa kökenli yapı görülememiştir. Kelime hazinesi içinde ise Hristiyanlıkla ilgili birtakım dinî terimlerin İslami terminolojinin kelimeleri ile karşılandığına şahit olunmuştur. Böylece metinlerin ses, yapı ve söz dizimi hususiyetleri incelendiği zaman, herhangi bir Rumca/Yunanca alt veya yan katman tespit edilememiştir. Bu sebeple Karamanlı Türkçesi konuşurlarının herhangi bir dönemde iki dilli olduklarını düşündürecek bir delil mevcut değildir.