YABANCILARIN GÖZÜYLE TBMM’DE İLK MUHALEFET PARTİSİ, İZMİR SUİKASTI VE İSTİKLÂL MAHKEMESİ YARGILAMALARI


TAŞDEMİR Z., KAPCI H. Z.

TBMM’xxnin Açılışının 100. Yılı: Osmanlı’xxdan Cumhuriyet’xxe Türkiye’xxde Demokrasi, Edirne, Turkey, 11 - 14 March 2020

  • Publication Type: Conference Paper / Full Text
  • City: Edirne
  • Country: Turkey

Abstract

THE FIRST OPPOSITION PARTY IN THE GRAND NATIONAL ASSEMBLY OF TURKEY, IZMIR CONSPIRACY AND TRIBUNAL OF INDEPENDENCE WITH REFERENCE TO FOREIGN PRESS

Zeynep YILDIZ TAŞDEMİR*


Hikmet Zeki KAPCI**

Abstract

Following the victory in the War of Independence, Mustafa Kemal wanted to accelerate the transition from the theocratic state to the secular state as he intended to modernise the country. However, while some parts of the society in both the centre and provinces reacted positively to the transition movements following the Declaration of the Republic, some opposed. During this process, those who tried to revive the spirit of the Union and Progress and those who did not acknowledge the revolutions by maintaining their allegiance to the traditional governing structure gathered under the single roof of the Progressive Republican Party. As a result of the rebellion called Sheik Said, perpetrated by the reactionaries supporting the previous regime on political and theological grounds, the government took serious measures as an act of sovereignty. The law of Takrir-i Sükûn was issued and adjudications of Tribunal of Independence of Ankara and Diyarbakır were established. Based on the rulings of Tribunal of Independence, Sheik Said Rebellion was believed to have a connection with the Progressive Republican Party, and hence the party was closed. The closure of the party brought about the process that continued until the attempt of Izmir Conspiracy because they thought the only way to change the current order was to assassinate Mustafa Kemal, who was the core of the new order.

The study aims to examine the first opposition party, the Progressive Republican Party, Izmir Conspiracy, and the following legal process with reference to foreign press, such as The Times, The Evening Star, and The Sunday Star. The acquired scattered data will be evaluated through unifying them in a certain system based on the examined time and place with the survey model.

Keywords: The Times, The Evening Star, Izmir Conspiracy, Mustafa Kemal, Tribunal of Independence, the Progressive Republican Party.



* Lecturer, Erciyes University, Faculty of Tourism, Department of History, Department of History of Turkish Republic PhD Student, ztasdemir@erciyes.edu.tr

** Assoc. prof. Erciyes University, Faculty of Literature, Department of History, Head of History of Turkish Republic Department hzeki@erciyes.edu.tr

 

YABANCILARIN GÖZÜYLE TBMM’DE İLK MUHALEFET PARTİSİ, İZMİR

SUİKASTI VE İSTİKLÂL MAHKEMESİ YARGILAMALARI

Zeynep YILDIZ TAŞDEMİR*


Hikmet Zeki KAPCI**

Özet

Kurtuluş Savaşı’nda kazanılan zaferin ardından ülkeyi çağdaş uygarlık düzeyine taşımak isteyen Mustafa Kemal, laik devlete geçiş sürecini hızlandırmak istemekteydi. Ancak, Cumhuriyet’in ilânını takiben yürütülen laik düzene geçiş faaliyetlerine merkezde ve taşrada bazı kesimler olumlu tepkiler verirken, bazı kesimler muhalif olmuşlardır. Bu süreçte, İttihat ve Terakki ruhunu canlandırmaya çalışanlar ile geleneksel yapıya bağlılıklarını koruyarak inkılâpları kabul edemeyenler, tek bir çatı altında birleşerek Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı kurmuşlardır.

Şeyh Sait isyanı adı verilen, geleneksel düzenden vazgeçemeyen muhaliflerin dini ve siyasi sebeplerle başlattığı isyan karşısında, hükümet, devlet otoritesini göstermek adına sert tedbirler almıştır. Alınan tedbirler kapsamında Takrir-i Sükûn kanunu çıkarılmış ve Diyarbakır ve Ankara’da İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur. Kurulan bu İstiklal Mahkemeleri’nin kararları dayanak gösterilerek Şeyh Sait isyanı ile Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası arasında bağ kurulmuş ve bu nedenle fırka kapatılmıştır. Fırka’nın kapatılması İzmir Suikastı’na kadar uzanan süreci başlatmıştır. Çünkü kurulan yeni düzeni değiştirmenin tek yolunu düzenin banisi Mustafa Kemal’i öldürmekte bulanlar, İzmir’de Mustafa Kemal’e karşı bir suikast planlamışlardır. Bu çalışmada, ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, İzmir Suikastı girişimi ve ardından yaşanan yargılama süreci yabancıların bakış açısıyla The Times, The Evening Star, The Sunday Star gibi gazetelere başvurularak incelenecektir.

Bu amaca yönelik olarak yabancıların bakış açısıyla ilk muhalefet partisi, İzmir Suikastı girişimi ve ardından yaşanan yargılama süreci ile ilgili elde edilecek ve elde edilen dağınık bilgiler incelenen zaman ve mekân göz önüne alınarak bir sistem içinde bütünleştirilerek tarama modeli kullanılarak yorumlanacaktır.

Anahtar Sözcükler: The Times, The Evening Star, İzmir Suikastı, Mustafa Kemal, İstiklal Mahkemeleri, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası.



* Öğretim Görevlisi, Erciyes Üniversitesi, Turizm Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ABD Doktora öğrencisi, ztasdemir@erciyes.edu.tr

** Doç. Dr., Erciyes Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ABD Başkanı hzeki@erciyes.edu.tr