Yabancıların Gözüyle TBMM'de İlk Muhalefet Partisi, İzmir Suikastı ve İstiklal Mahkemesi Yargılamaları
TBMM’nin Açılışının 100. Yılı: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de Demokrasi, Edirne, Türkiye, 11 - 14 Mart 2020, ss.1539-1570, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Doi Numarası: 10.51824/978-975-17-4961-1-050
- Basıldığı Şehir: Edirne
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.1539-1570
- Erciyes Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
YABANCILARIN
GÖZÜYLE TBMM’DE İLK MUHALEFET PARTİSİ, İZMİR
SUİKASTI VE
İSTİKLÂL MAHKEMESİ YARGILAMALARI
Zeynep YILDIZ
TAŞDEMİR*
Hikmet Zeki KAPCI**
Özet
Kurtuluş Savaşı’nda kazanılan zaferin ardından
ülkeyi çağdaş uygarlık düzeyine taşımak isteyen Mustafa Kemal, laik devlete
geçiş sürecini hızlandırmak istemekteydi. Ancak, Cumhuriyet’in ilânını takiben
yürütülen laik düzene geçiş faaliyetlerine merkezde ve taşrada bazı kesimler
olumlu tepkiler verirken, bazı kesimler muhalif olmuşlardır. Bu süreçte,
İttihat ve Terakki ruhunu canlandırmaya çalışanlar ile geleneksel yapıya
bağlılıklarını koruyarak inkılâpları kabul edemeyenler, tek bir çatı altında
birleşerek Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı kurmuşlardır.
Şeyh Sait isyanı adı verilen, geleneksel düzenden
vazgeçemeyen muhaliflerin dini ve siyasi sebeplerle başlattığı isyan
karşısında, hükümet, devlet otoritesini göstermek adına sert tedbirler
almıştır. Alınan tedbirler kapsamında Takrir-i Sükûn kanunu çıkarılmış ve
Diyarbakır ve Ankara’da İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur. Kurulan bu İstiklal
Mahkemeleri’nin kararları dayanak gösterilerek Şeyh Sait isyanı ile
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası arasında bağ kurulmuş ve bu nedenle fırka
kapatılmıştır. Fırka’nın kapatılması İzmir Suikastı’na kadar uzanan süreci
başlatmıştır. Çünkü kurulan yeni düzeni değiştirmenin tek yolunu düzenin banisi
Mustafa Kemal’i öldürmekte bulanlar, İzmir’de Mustafa Kemal’e karşı bir suikast
planlamışlardır. Bu çalışmada, ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet
Fırkası, İzmir Suikastı girişimi ve ardından yaşanan yargılama süreci
yabancıların bakış açısıyla The Times, The Evening Star, The Sunday Star gibi
gazetelere başvurularak incelenecektir.
Bu amaca yönelik olarak yabancıların bakış
açısıyla ilk muhalefet partisi, İzmir Suikastı girişimi ve ardından yaşanan
yargılama süreci ile ilgili elde edilecek ve elde edilen dağınık bilgiler
incelenen zaman ve mekân göz önüne alınarak bir sistem içinde bütünleştirilerek
tarama modeli kullanılarak yorumlanacaktır.
Anahtar Sözcükler: The Times, The Evening Star, İzmir Suikastı, Mustafa Kemal, İstiklal
Mahkemeleri, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası.
* Öğretim Görevlisi, Erciyes Üniversitesi,
Turizm Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ABD Doktora
öğrencisi, ztasdemir@erciyes.edu.tr
** Doç. Dr., Erciyes Üniversitesi,
Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ABD Başkanı hzeki@erciyes.edu.tr
THE FIRST OPPOSITION PARTY IN THE GRAND NATIONAL
ASSEMBLY OF TURKEY, IZMIR CONSPIRACY AND TRIBUNAL OF INDEPENDENCE WITH REFERENCE
TO FOREIGN PRESS
Zeynep YILDIZ TAŞDEMİR*
Hikmet Zeki KAPCI**
Abstract
Following the victory in the War
of Independence, Mustafa Kemal wanted to accelerate the transition from the
theocratic state to the secular state as he intended to modernise the country.
However, while some parts of the society in both the centre and provinces
reacted positively to the transition movements following the Declaration of the
Republic, some opposed. During this process, those who tried to revive the
spirit of the Union and Progress and those who did not acknowledge the
revolutions by maintaining their allegiance to the traditional governing
structure gathered under the single roof of the Progressive Republican Party.
As a result of the rebellion called Sheik Said, perpetrated by the
reactionaries supporting the previous regime on political and theological
grounds, the government took serious measures as an act of sovereignty. The law
of Takrir-i Sükûn was issued and adjudications of Tribunal
of Independence of Ankara and Diyarbakır were established. Based on the rulings
of Tribunal of Independence, Sheik Said Rebellion was believed to have a
connection with the Progressive Republican Party, and hence the party was
closed. The closure of the party brought about the process that continued until
the attempt of Izmir Conspiracy because they thought the only way to change the
current order was to assassinate Mustafa
Kemal, who was the core of the new order.
The
study aims to examine the first opposition party, the Progressive
Republican Party, Izmir Conspiracy, and the following legal process with reference to foreign press, such as The Times, The
Evening Star, and The Sunday Star. The acquired scattered data will be
evaluated through unifying them in a certain system based on the examined time
and place with the survey model.
Keywords: The Times, The
Evening Star, Izmir Conspiracy, Mustafa Kemal, Tribunal
of Independence,
the Progressive Republican Party.
* Lecturer,
Erciyes University, Faculty of Tourism, Department of History, Department of History
of Turkish Republic PhD Student, ztasdemir@erciyes.edu.tr
** Assoc.
prof. Erciyes University, Faculty of Literature, Department of History, Head of
History of Turkish Republic Department hzeki@erciyes.edu.tr