Z Kuşağı ve Sosyal Medya Bağımlılığı Sosyal Bilişsel Teori Çerçevesinde Karşılaştırmalı Bir Analiz
MEETCON - Global II. International Congress on Scientific Research, Madrid, İspanya, 23 - 31 Mayıs 2026, ss.15-16, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Madrid
- Basıldığı Ülke: İspanya
- Sayfa Sayıları: ss.15-16
- Erciyes Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Giriş ve Amaç: Dijital teknolojilerin hızla yaygınlaşmasıyla birlikte sosyal medya, özellikle Z Kuşağı arasında günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Ancak aşırı ve kontrolsüz kullanım, sosyal medya bağımlılığına yol açabilir. Sosyal Bilişsel Teori çerçevesinde, gözlemsel öğrenme, karşılıklı belirleme ve öz-yeterlilik, davranış kalıplarını etkileyen önemli faktörler olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, bu çalışmanın amacı, söz konusu kavramların sosyal medya bağımlılığı üzerindeki etkilerini incelemektir.
Malzeme ve Yöntem: Çalışma, Türkiye’nin Kayseri kentinde Z Kuşağı’na mensup 413 kişi ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, gözlemsel öğrenme, karşılıklı determinizm, öz yeterlilik ve Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği'ni ölçen maddeleri içeren yapılandırılmış bir anket kullanılarak toplanmıştır. Veriler, IBM SPSS 22 ve AMOS 24 yazılımları kullanılarak analiz edilmiştir. Ölçüm modelini test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) yapılmış, değişkenler arasındaki varsayılan ilişkileri incelemek için ise Yapısal Eşitlik Modelliği (SEM) kullanılmıştır.
Sonuçlar: Bulgular, karşılıklı determinizmin sosyal medya bağımlılığı üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur (β = 0,48). Öz yeterliliğin de pozitif ancak nispeten zayıf bir etkiye sahip olduğu saptanmıştır (β = 0,17). Bununla birlikte, gözlemsel öğrenmenin sosyal medya bağımlılığı üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır (β = -0,04). Genel olarak, karşılıklı determinizm sosyal medya bağımlılığının en güçlü belirleyicisi olarak ortaya çıkmıştır.
Tartışma ve Sonuç: Sonuçlar, çevresel ve davranışsal etkileşimlerin sosyal medya bağımlılığını açıklamada kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Öz yeterliliğin olumlu etkisi, sosyal medya kullanımında algılanan yeterliliği daha yüksek olan bireylerin bu platformlarla daha yoğun bir şekilde etkileşime girebileceğini ve bunun da bağımlılık düzeylerini potansiyel olarak artırabileceğini düşündürmektedir. Bu bulgular, dijital ortamlarda öz yeterliliğin bağlama bağlı rolünü vurgulayarak literatüre katkı sağlamaktadır. Gelecekteki araştırmalar, öz yeterlilik türleri arasında ayrım yapmalı, özellikle kullanım yeterliliği ile öz düzenleme kapasitesi arasında fark koymalıdır.
Anahtar Kelimeler: Z Kuşağı; Sosyal Medya Bağımlılığı; Sosyal Bilişsel Teori; Gözlemsel Öğrenme; Öz Yeterlilik; Karşılıklı Belirleyicilik