Sustainable transportation in selected tourism destinations within the scope of urban mobility: A multidimensional scaling analysis

Creative Commons License

Yılmaz M., Yılmaz B.

Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi (Online), cilt.9, sa.2, ss.296-326, 2026 (TRDizin)

Özet

Özet: Küresel nüfus artışı ve kentleşme süreçlerinin hızlanması, ulaşım sistemlerinin kullanımını artırmıştır. Bu durum, kentsel hareketliliği yoğunlaştırmakta ve çeşitli çevresel sürdürülebilirlik sorunlarını beraberinde getirmektedir. Bu bağlamda, sürdürülebilir kentsel hareketlilik giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Sürdürülebilir kentsel hareketlilik, kentsel yaşam kalitesini artırmakta, karbon emisyonlarını azaltmakta, ulaşım sistemlerinin verimliliğini iyileştirmekte, şehirleri akıllı destinasyonlara dönüştürmekte ve turizm destinasyonlarının sürdürülebilirliğini ile rekabetçiliğini güçlendirmektedir. Bu çalışma, Sürdürülebilir Hareketlilik Hazırlık Endeksi kapsamında yer alan 26 şehre ait sürdürülebilir ulaşım verilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Söz konusu şehirler, dünya genelinde en çok ziyaret edilen ilk 50 ülkesinde yer alan önemli turizm destinasyonlarını temsil etmektedir. Çalışmada, bu şehirler sürdürülebilir hareketlilik açısından benzerlik ve farklılıkların belirlenmesi amacıyla çok boyutlu bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, ulaşım arzı, ulaşım talebi, inovasyon, politikalar, finansman ile çevre ve enerji olmak üzere altı temel boyut dikkate alınmıştır. Çalışmada seçilen 26 şehre ait 2024 ve 2025 yılı verileri kullanılmıştır. Analiz sürecinde Çok Boyutlu Ölçekleme (ÇBÖ) ve hiyerarşik kümeleme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, şehirlerin sürdürülebilir hareketlilik performansının homojen bir yapı sergilemediğini ve iki temel küme altında toplanabildiğini göstermektedir. Altı boyutun tamamında Çok Boyutlu Ölçekleme ve hiyerarşik kümeleme analizleri, şehirleri sürdürülebilir hareketlilik özelliklerine göre tutarlı biçimde sınıflandırırken, toplam puan analizi de bu genel sınıflandırmayı doğrulamaktadır. Boyutlar arasındaki farklılaşma düzeyi değişmekle birlikte, ulaşım arzı, finans ile çevre ve enerji boyutlarının şehirler arasında daha belirgin kümelenmeler oluşturduğu; buna karşılık politikalar boyutunun görece daha heterojen bir yapı sergilediği belirlenmiştir. Ayrıca Amsterdam, Londra, Helsinki, Singapur ve Münih gibi şehirlerin birçok boyutta benzer sürdürülebilir hareketlilik profilleri sergileyerek aynı kümelerde yer aldığı görülmüştür. Londra, Helsinki, Amsterdam ve Singapur gibi şehirler ulaşım altyapısı ve inovasyon kapasitesi açısından benzer özellikler göstermektedir. Buna karşılık, Lagos, Cape Town ve Bogotá gibi gelişmekte olan şehirler, daha farklılaşmış sürdürülebilir hareketlilik profilleriyle ayrı bir kümede konumlanmaktadır. Yapılan değerlendirmeler; ulaşım altyapısının güçlendirilmesi, elektrikli araç teknolojilerinin yaygınlaştırılması, akıllı ulaşım sistemlerinin geliştirilmesi ve çevre dostu ulaşım politikalarının uygulanmasının sürdürülebilir kentsel hareketliliğin geliştirilmesi ve önde gelen turizm destinasyonlarında sürdürülebilir kentsel hareketlilik planlamasının desteklenmesi açısından kritik öneme sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilir kentsel hareketlilik, sürdürülebilir turizm, ulaşım performansı, sürdürülebilir ulaşım, çok boyutlu ölçekleme

Abstract: The accelerating processes of global population growth and urbanization have led to increased use of transportation systems. This intensifies urban mobility and poses various environmental sustainability challenges. In this context, sustainable urban mobility has become increasingly significant. It enhances the quality of urban life, reduces carbon emissions, improves the efficiency of transportation systems, transforms cities into smart destinations, and strengthens the sustainability and competitiveness of tourism destinations. This study aims to analyze sustainable transportation data from 26 cities included in the Sustainable Mobility Readiness Index. These cities are among the top 50 most visited countries worldwide and represent major tourism destinations. The study uses a multidimensional approach to identify similarities and differences among these cities from the perspective of sustainable mobility. Accordingly, six key dimensions are considered: transport supply, transport demand, innovation, policies, finance, and environment and energy. The study uses data from 2024 and 2025 for the selected 26 cities. It employs Multidimensional Scaling and hierarchical clustering methods in the analysis. The findings reveal that the sustainable mobility performance of the cities does not exhibit a homogeneous structure and can be grouped into two main clusters. Across all six dimensions, the Multidimensional Scaling and hierarchical clustering consistently distinguish cities according to their sustainable mobility characteristics, while the total score analysis confirms this overall classification. Although the degree of differentiation varies across dimensions, transport supply, finance, and environment and energy provide particularly clear groupings, whereas the policies dimension exhibits relatively greater heterogeneity. Furthermore, cities such as Amsterdam, London, Helsinki, Singapore, and Munich consistently cluster together, reflecting similar sustainable mobility profiles across multiple dimensions. London, Helsinki, Amsterdam, and Singapore demonstrate similar profiles in transportation infrastructure and innovation capacity. In contrast, developing cities such as Lagos, Cape Town, and Bogotá form a separate cluster characterized by more differentiated sustainable mobility profiles. The evaluations suggest that strengthening transportation infrastructure, promoting the adoption of electric vehicle technologies, advancing intelligent transportation systems, and implementing environmentally friendly transport policies are crucial for enhancing sustainable urban mobility and supporting sustainable urban mobility planning in cities that serve as major tourism destinations.

Keywords: Sustainable urban mobility, sustainable tourism, transport performance, sustainable transportation, multidimensional scaling