Lise Öğrencilerinin İnanç Sorularına Cevap Üretmede DKAB ve İHL Meslek Dersleri Öğretmenlerinin Özyeterlik Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
Bilimname, cilt.0, sa.55, ss.309-337, 2026 (ESCI, TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 0 Sayı: 55
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.28949/bilimname.1814936
- Dergi Adı: Bilimname
- Derginin Tarandığı İndeksler: Emerging Sources Citation Index (ESCI), ATLA Religion Database, Index Islamicus, MLA - Modern Language Association Database, Religion and Philosophy Collection, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography, Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.309-337
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Erciyes Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu araştırmanın amacı, Lise DKAB ve İHL Meslek Dersleri öğretmenlerin inanç esaslarına dair öğrenci sorularına cevap üretme özyeterlik algılarını ve bu sürece dair mesleki gelişim ihtiyaç algılarını ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Ölçek maddelerinin oluşturulması aşamasında ilgili literatür taranmış, öğretmen yeterliklerine dair geliştirilen ölçekler incelenmiştir. Öğretim programı ve öğretmen yeterlikleri çerçevesinde yapılan analizler doğrultusunda taslak ölçek madde havuzu oluşturularak uzman görüşü alınmış, ön uygulama yapılarak gerekli düzeltmeler yapılmıştır. Araştırma verileri, Türkiye genelinde ortaöğretim kurumlarında görev yapan DKAB ve İHL Meslek Dersleri öğretmenlerinden elde edilmiştir. AFA için 400, DFA için 608 öğretmen veri elde edilmiştir. Geçerlik ve güvenirlik analizleri kapsamında AFA ve DFA analizleri sonucu elde edilen bulgulara göre ölçeğin 25 madde ve 2 faktörden oluştuğu görülmüştür. Ölçeğin toplam varyans değeri 56,401 olarak gerçekleşmiştir. Ölçeğin KMO değeri ,970; Bartlett's Test sonucu anlamlı bulunmuştur (p < .001). Faktör yükleri ,50’nin üzerinde olup ölçek maddelerinin dağılımı anlamlıdır. DFA bulguları, yaygın kabul gören uyum indeksleri açısından kabul edilebilir düzeydedir (χ²/df = 3.617, AGFI: ,878; GFI: ,908; NFI: ,941; CFI: ,956; IFI: ,956; TLI: ,947; RMSEA: ,060). Ayrıca ölçeğin güvenirlik analizleri yapılmıştır. Cronbach’s Alpha katsayısı ,957 olarak bulunmuş, güvenirlik katsayıları, madde toplam korelasyonları, iki yarı güvenirlik ve alt-üst %27 analizleri ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin DKAB ve İİHL Meslek Dersleri öğretmenlerinin, öğrencilerin inanç esaslarına dair sorularına cevap üretme konusundaki yeterlik ve yeterlik geliştirme ihtiyaç algılarını ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Ölçek, yapılacak uygulamalı çalışmalarda kullanılmak üzere önemli bir değerlendirme aracı olarak işlev görebilir.
This study aimed to develop and validate a scale measuring upper-secondary DKAB and Imam Hatip Vocational Course teachers’ self-efficacy and professional development needs in responding to students’ questions about the fundamentals of faith. In the item-generation phase, the relevant literature was reviewed and existing teacher-competency instruments were examined. Within the framework of the curriculum and teacher competency standards, a draft item pool was developed, expert opinions were obtained, and revisions were made following a pilot study. Data were collected from DKAB and Imam Hatip Vocational Course teachers working in secondary education institutions across Turkey. Responses from 400 teachers were used for Exploratory Factor Analysis (EFA), and responses from 608 teachers were used for Confirmatory Factor Analysis (CFA). EFA supported a two-factor structure with 25 items, explaining 56.401% of the total variance. Sampling adequacy was excellent (KMO = .970), and Bartlett’s Test of Sphericity was significant (p < .001). All factor loadings were above .50, indicating a meaningful item distribution across factors. CFA results demonstrated acceptable model fit indices (χ²/df = 3.617; AGFI = .878; GFI = .908; NFI = .941; CFI = .956; IFI = .956; TLI = .947; RMSEA = .060). Reliability analyses indicated strong internal consistency: Cronbach’s alpha was .957 for the total scale. Subdimension reliability coefficients, item–total correlations, split-half reliability, and upper–lower 27% group comparisons further confirmed the scale’s reliability and discriminative power. Overall, the findings show that the developed instrument is a psychometrically sound measure of religious education teachers’ self-efficacy and professional development needs in addressing students’ questions about the principles of faith. The scale can serve as a practical assessment tool for future applied studies and for informing policy, mentoring, and targeted in-service training initiatives. It enables benchmarking across regions and monitoring changes over time.