YAPAY ZEKÂ OKURYAZARLIĞI VE REKLAMCILIĞINA DAİR BİR GÖZDEN GEÇİRME

Berkten Ş. E., Koç Ç. T.

18TH INTERNATIONAL İSTANBUL SCIENTIFIC RESEARCH CONGRESS, İstanbul, Türkiye, 28 - 30 Ekim 2025, ss.1511-1513, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1511-1513
  • Erciyes Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Günümüz dünyasında yapay zekânın hayatın birçok yerinde varlığını hissettiriyor olması, pazarlama ve reklamcılık sektörünü yeniden şekillendirmiştir. Bu durum tüketicilerin yapay zekâyı anlama, eleştirel değerlendirme, kullanma ve üretme yetisi olan yapay zekâ okuryazarlığı kavramını önemli hale getirmiştir. Bu çalışma yapay zekâ okuryazarlığı ve reklamcılığı alanında ulusal literatürde yer alan çalışmaların gözden geçirilmesi amacıyla yapılmıştır. Gözden geçirme yapay zekâ okuryazarlığı kavramının akademik olarak tanımının yapıldığı 2020 yılı ile 2025 yılları arası, veri tabanlarında yapay zekâ okuryazarlığı, yapay zekâ reklamcılığı ve yapay zekânın halkla ilişkiler alanında kullanımı anahtar kelimeler kullanılarak yapılan tarama sonucunda ulaşılan toplam 27 adet çalışmayı içermektedir. İncelenen çalışmaların çoğunluğunun teorik temelli olduğu tespit edilmiştir. Öğrenciler ile yapılan çalışmalarda öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlık seviyelerinin düşük olduğu, geliştirilen pilot eğitim programlarıyla öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlık seviyelerinde önemli artışlar sağladığı belirtilmiştir. Yapay zekâ reklamcılığı konulu çalışmalarda ise; yapay zekâ tarafından oluşturulan otomasyon ve kişileştirilmiş reklamların etkili olduğu, insanların büyük bir bölümünün bu reklamlara karşı olumlu tutum sergilediği, ancak bu sürecin etik kaygılar yarattığı da anlaşılmıştır. Bu gözden geçirme sonucunda okuryazarlık seviyesi en yüksek grup sayılabilecek üniversite öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri ile yapay zekâ tarafından oluşturulan reklamlara karşı algılanan nitelik, algılanan değer ve davranışsal niyetleri arasındaki ilişkilerin incelenmesine yönelik eksiklik olduğu ve bu konularda yapılacak çalışmaların yapay zekâ literatürüne katkı sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır. 

 In today's world, the pervasive presence of artificial intelligence (AI) in many aspects of life has reshaped the marketing and advertising industry. This situation has highlighted the importance of AI literacy, which is defined as the ability of consumers to understand, critically evaluate, use, and produce AI. This study aims to review the national literature in the fields of AI literacy and advertising. The review includes a total of 27 studies accessed through a search of databases using keywords such as "AI literacy," "AI advertising," and "the use of AI in public relations" between 2020—the year the academic definition of AI literacy was established—and 2025. The findings indicate that the majority of the analyzed studies are theoretically based. Studies involving students revealed that their initial AI literacy levels were low, but pilot training programs resulted in significant increases. In studies focused on AI advertising, it was observed that automation and personalized advertisements generated by AI are effective and that a large segment of the population exhibits a positive attitude toward these ads; however, it was also noted that this process raises ethical concerns. As a result of this review, it was concluded that there is a lack of comparative research examining the AI literacy levels of university students—who can be considered the group with the highest literacy potential—in relation to their perceived quality, perceived value, and behavioral intentions toward AI-generated advertisements, indicating a need for further study in this direction.