SELİMİYE ARASTASI’NIN İNŞA SÜRECİNİN YAPIDAN GELEN İZLER VE YERSEL LAZER TARAMA VERİLERİ IŞIĞINDA YENİDEN OKUNMASI

Creative Commons License

Tavacıgil E., Büyükmıhçı G.

Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, cilt.42, sa.2, ss.481-500, 2026 (TRDizin)

Özet

Mimar Sinan’ın ustalık dönemi eseri Selimiye Külliyesi, Osmanlı klasik dönem mimarisinin en önemli temsilcilerinden biri olarak, 2011 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmiştir. Külliyenin ayrılmaz bir parçası olan Selimiye Arastası, geleneksel yapım teknikleri, özgün plan şeması ve kent dokusu içerisindeki konumuyla dikkat çeker. Ancak yapı üzerinde yapılan gözlemler, restitüsyon izleri ve lazer tarama verileri, arastanın tek evrede değil, en az iki farklı yapım döneminde tamamlandığını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, arşiv belgeleri, restitüsyon projeleri ve raporları, yersel lazer tarama verileri ışığında Selimiye Arastası’nın yapım evrelerini belgelemeyi amaçlamaktadır. Bulgular, doğudaki dükkân sırasının külliyeyle birlikte Mimar Sinan döneminde inşa edildiğini, güneybatı yönündeki dükkân sırası ile dua kubbesinin ise daha sonraki bir dönemde Davud Ağa tarafından eklenmiş olduğu savını desteklemektedir. Çalışma, tarihî yapılarda restitüsyon izlerinin belgelenmesinin yapı tarihini anlamada, dönemsel değişimlerin izlenmesinde ve özgün değerlerin korunmasında ne kadar önemli olduğunu vurgulamaktadır.
The Selimiye Complex, a masterpiece of Mimar Sinan’s mature period, is one of the most significant examples of Ottoman classical architecture and was inscribed on the UNESCO World Heritage List in 2011. As an integral part of the complex, the Selimiye Arasta stands out with its traditional construction techniques, distinctive spatial scheme, and its position within the urban fabric. However, observations on the structure, restitution traces, and terrestrial laser-scanning data reveal that the arasta was not completed in a single phase but in at least two distinct construction periods. This study aims to document the construction stages of the Selimiye Arasta through archival documents, restitution projects and reports, as well as high-precision terrestrial laser-scanning data. The findings support the argument that the eastern row of shops was built during the period of Mimar Sinan, together with the complex itself, while the southwestern row of shops and the prayer dome were added later by Mimar Davud Ağa. The study emphasizes the importance of documenting restitution traces in historical buildings for understanding architectural chronology, identifying phase transitions, and ensuring the preservation of authentic architectural values.