Dünya Genelinde ve Türkiye Özelinde Hayvancılıkta Endüstri 5.0: İnsan- Merkezli, Etik ve Sürdürülebilir Hayvancılık
Veteriner Hekimlikte Güncel Yaklaşımlar VII, İbrahim ŞEKER,Abdurrahman KÖSEMAN, Editör, Akademisyen Kitabevi, Ankara, ss.107-130, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Mesleki Kitap
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.37609/akya.4267.c14942
- Yayınevi: Akademisyen Kitabevi
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.107-130
- Editörler: İbrahim ŞEKER,Abdurrahman KÖSEMAN, Editör
- Erciyes Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Endüstri 5.0, Endüstri 4.0’ın yerine geçen değil, onun eksik bıraktığı insan, çevre, etik ve dirençlilik boyutlarını tamamlayan yeni bir yaklaşım olarak değerlendirilmelidir. Endüstri 4.0 üretim sistemlerinde bağlantılılık, otomasyon, veri akışı ve algoritmik karar destek süreçlerini güçlendirmiştir. Buna karşılık
Endüstri 5.0, bu teknolojik kapasitenin hangi amaçla, kimin yararına ve hangi sınırlar içerisinde kullanılacağı sorularını merkeze almaktadır. Avrupa Komisyonu’nun Endüstri 5.0 çerçevesinde vurguladığı insan-merkezlilik, sürdürülebilirlik ve dirençlilik ilkeleri, tarım ve hayvancılık sistemleri açısından da doğrudan karşılık bulmaktadır. Hayvancılık 5.0’ın temel iddiası şudur: Geleceğin rekabetçi hayvancılık modeli, yalnızca yüksek verimli hayvanlara, büyük işletmelere veya robotik sistemlere sahip olan model değildir. Asıl rekabet gücü; doğru veri üreten, bu veriyi biyolojik olarak yorumlayabilen, hayvan refahını ölçebilen, çevresel etkisini hesaplayabilen, üreticinin karar yetkinliğini artıran ve krizlere karşı dayanıklı işletme sistemlerinde ortaya çıkacaktır.
Endüstri 5.0’ın hayvancılık açısından en güçlü bileşenlerinden biri sürdürülebilirliktir. Hayvansal üretim; yem üretimi, su kullanımı, arazi kullanımı, metan emisyonu, gübre yönetimi, enerji tüketimi ve lojistik zincirleri üzerinden çevreyle doğrudan ilişkilidir. Artan nüfus, değişen tüketim alışkanlıkları, iklim değişikliği, kuraklık riski ve yem hammaddelerindeki dalgalanmalar, hayvancılık sistemlerinin daha verimli ve daha dirençli hale getirilmesini zorunlu kılmaktadır. Hayvancılık 5.0’ın en ileri uygulama alanlarından biri dijital ikiz teknolojisidir. Dijital ikiz, fiziksel bir varlığın veya sistemin dijital ortamda dinamik bir temsilinin oluşturulmasıdır. Hayvancılıkta bu varlık tek bir hayvan, bir sürü, bir ahır, bir mera alanı veya tüm işletme sistemi olabilir. Dijital ikiz yaklaşımı, sensörlerden, sürü yönetim yazılımlarından, çevresel ölçümlerden, üretim kayıtlarından ve ekonomik verilerden gelen bilgileri birleştirerek simülasyon ve tahmin yapmayı mümkün kılar. Hayvancılık 5.0’ın sürdürülebilirlik boyutu, yalnızca sera gazı emisyonlarının azaltılması ile sınırlı değildir. Bu yaklaşım, hayvansal üretimi döngüsel ekonomi ilkeleriyle yeniden kurgulamayı gerektirir. Döngüsel ekonomi bakış açısında gübre, atık su, yem artıkları, hasat atıkları ve yan ürünler yalnızca bertaraf edilmesi gereken unsurlar değildir; doğru yönetildiğinde enerji, organik gübre, toprak iyileştirici ve ekonomik değer kaynağıdır.
Hayvancılık sektörü, Endüstri 1.0’dan Endüstri 5.0’a uzanan süreçte yalnızca kullanılan araçlar bakımından değil, üretimin anlamı, yönetim biçimi, insan- hayvan ilişkisi, veri kullanımı ve sürdürülebilirlik anlayışı bakımından da köklü bir dönüşüm geçirmiştir. Endüstri 1.0 kas gücünün ve erken mekanizasyonun,
Endüstri 2.0 elektrifikasyon ve kitlesel üretimin, Endüstri 3.0 otomasyon ve dijital kaydın, Endüstri 4.0 ise bağlantılılık, sensörleşme ve büyük veri çağının karşılığı olmuştur. Endüstri 5.0 ise bu dijital birikimi insan-merkezli, etik, sürdürülebilir ve dirençli bir üretim paradigması içinde yeniden konumlandırmaktadır