Kırgızca ve Güney Sibirya Türk Lehçelerinde Ses Uyumunun Tipolojisi


Creative Commons License

Çelik F.

INTERNATIONAL JOURNAL OF HUMANITIES AND EDUCATION (IJHE), vol.6, no.14, pp.470-490, 2020 (Peer-Reviewed Journal)

Abstract

Özet  

Kırgızlar bin yıl öncesinden Yenisey’den, Tanrı dağlarına doğru göç başlatmıştır. Bin yıl öncesine dayanan 

Kırgız göçünün ardından bugün hâlen Kırgız Türklerinin dilinde, kültüründe göçüp geldiği Güney Sibirya’da 

yaşayan Türklerin izi görülmektedir. Bu çalışmada Kırgız Türkçesinin, Güney Sibirya Türkçelerinden Altay, 

Tuva, Hakas Türkçeleriyle olan ses uyumları ve bu uyumlar neticesine oluşan ses olayları üzerinde durulacaktır. 

Türk dilinde ses olayları ünlü seslerle ilgili kalınlık-incelik, düzlük-yuvarlaklık ve ünsüzlerle ilgili olarak da 

tonluluk - tonsuzluk uyumu vardır. Türk lehçelerinin birçoğunda bu ses uyumları vardır. Fakat ses uyumlarının 

uygulanmasında, fonetik yapısında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Bunların sebebi de lehçenin kendi içyapısının 

yanı sıra tarihî süreç, dil ilişkileri vb. nedenlerden kaynaklı değişikliklerdir. Bu durum daha çok fonetik 

farklılıklar olarak karşımıza çıkmaktadır. Diğer Türk lehçelerine göre, Kırgız Türkçesinde ve Güney Sibirya 

Türk lehçelerinde özellik kalınlık-incelik, düzlük-yuvarlaklık uyumunun çok sıkı bir şekilde uygulandığı 

görülmektedir. Karşılaştırma yapılırken daha çok Kırgız Türkçesi ve Güney Sibirya Türk lehçelerinin ortak 

özellikleri üzerinde durulacaktır.