Tedvin Dönemi Fıkıh Usulü Eserlerinde Şer'î Hüküm Teorisine Bir Bakış

Bu araştırma, tedvin dönemi diye isimlendirilen h. IV. ve V. asırlar içerisinde telif edilen fıkıh usulü eserlerinde şerî hüküm konusunu ele almaktadır. Fıkıh usulünün, başlangıçta sözlü olarak teşekkül etmeye başladığı, zamanla yazıya geçirildiği ve içerdiği konuların belirli bir sistematik içerisinde telif edildiği genel bir kabuldür. Ancak diğer bir genel kabul de şudur ki; hiçbir ilmi disiplinin başlangıçta konuları ve kavramları ile bir bütün ve noksansız olarak ortaya çıkmadığıdır. Her bir ilmi disiplin tarihi süreç içerisinde mahiyetini oluşturarak gelişmiş, yapısını tamamlamıştır. Fıkıh usulü ilmi de tarihi süreç içerisinde içerik, kendine özgü kavramlar ve sistematiği ile müstakil bir ilim dalı halini almış olup eş zamanlı bir şekilde fıkıh ilmi ile yakın bir ilişki içerisinde olmuştur. Fıkıh usulü ilminin temel dört konusundan birisi de şerî hüküm ve kısımlarından oluşmaktadır. Bu araştırma sadece genel bir yaklaşımla, tedvin dönemi fıkıh usulü eserlerinde bir bütün olarak şerî hükmün kısımları, çeşitleri, kısım ve çeşitlerin kavramlaşma süreci hususlarını muhtevidir. Araştırmaya konu olan fıkıh usulü eserlerinin seçiminde, fıkıh usulü yazım metotları esas alınmayıp müelliflerin mensup olduğu fıkhi mezhepler esas alınmıştır. Konu, sünnî fıkıh mezhepleriyle sınırlı tutulmamış olup sünnî olarak adlandırılmayan mezhep mensubu müelliflerin usül eserleri de araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırma neticesinde; fıkıh usulü ilminin konularının, şerî hüküm de dahil olmak üzere tarihi süreç içerisinde teşekkül ettiği, konunun belirli bir bütünlük ve sistematik içerisine girmesinin zamana yayıldığı, şerî hüküm çeşitlerinin yer verildiği başlıklar başlarda farklı iken zamanla bu hususta da bir bütünlük sağlandığı, konuya ilişkin kavramlarda görüş birliğine gidildiği vb. sonuçlara ulaşılmıştır.