AHISKA TÜRKLERİNDE TOPLUMSAL CİNSİYET ROLLERİ VE AİLE İÇİ İLETİŞİM

Gölgeli K.

Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.10, sa.3, ss.618-630, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu araştırmanın amacı, Ahıska Türklerinin aile içi iletişim süreçlerinde toplumsal cinsiyet rollerini nasıl anlamlandırdıklarını ve bu rollerin karar alma, söz hakkı, otorite, sessizlik, çatışma/müzakere ve kuşaklar arası aktarım pratikleri içinde nasıl yeniden üretildiğini incelemektir. Fenomenolojik desende yürütülen araştırmanın verileri, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'da yaşayan 20 yaş ve üzerindeki 30 Ahıska Türküyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmelerden elde edilmiştir; her ülkede 10 görüşme yapılmıştır. Katılımcıların 27'si erkek, 3'ü kadındır. Tematik analiz sonucunda aile içi iletişimde toplumsal cinsiyet rollerinin kurulması, saygı ve hiyerarşi yoluyla kuşaklar arası aktarım, kadının aile ve kamusal yaşamdaki konumunun dönüşümü ve katılımcı anlatılarında Türkiye ile karşılaştırmalı toplumsal cinsiyet algısı olmak üzere dört tema belirlenmiştir. Türkiye'ye ilişkin karşılaştırmalar ayrı bir Türkiye saha araştırmasına değil, katılımcıların deneyim, gözlem ve anlatılarına dayanmaktadır. Bulgular, toplumsal cinsiyet rollerinin gelenek ve toplumsal değişim karşısında ortadan kalkmaktan ziyade saygı, terbiye, söz hakkı, otorite ve kuşaklar arası aktarım pratikleri içinde yeniden yorumlandığını; kuşak, eğitim, çalışma durumu ve yaşanılan bağlama göre farklılaşabildiğini göstermektedir. Erkek katılımcıların ağırlığı nedeniyle kadın deneyimlerine ilişkin sonuçlar genelleme amacı taşımamaktadır.

This study examines how Ahiska Turks make sense of gender roles in family communication and how these roles are reproduced through decision-making, voice, authority, silence, conflict/negotiation, and intergenerational transmission. Designed as a phenomenological qualitative study, it draws on semi-structured in-depth interviews with 30 Ahiska Turks aged 20 and over living in Kazakhstan, Kyrgyzstan, and Uzbekistan, with 10 interviews conducted in each country. The sample includes 27 men and 3 women. Thematic analysis yielded four themes: the construction of gender roles in family communication, their intergenerational transmission through respect and hierarchy, the changing position of women in family and public life, and comparative perceptions of gender in relation to Türkiye as narrated by participants. Comparisons with Türkiye derive from participants' experiences, observations, and accounts rather than a separate field study conducted in Türkiye. The findings suggest that gender roles do not simply disappear in the face of tradition and social change; they are reinterpreted through practices of respect, upbringing, voice, authority, and intergenerational transmission, with variation by generation, education, employment, and lived context. Because men predominate in the sample, findings concerning women's experiences are not intended as generalizations.