Akademik Veri Yönetim Sistemi
MILLI FOLKLOR: INTERNATIONAL AND QUARTERLY JOURNAL OF FOLKLORE, cilt.19, sa.149, ss.31-44, 2026 (AHCI, Scopus, TRDizin)
Toplumsal değişimler, gündelik yaşam pratiklerin tamamına etki edecek çok çeşitli sonuçları doğurması bakımından kayıtsız kalınamayacak bir olgudur. Toplumsal değişimlerin önemli sonuçlarından biri de bilgi ve kültür aktarım biçimlerinin değişmesidir. Bilgi ve kültürün aktarımındaki değişimi açıklamaya çalışan Walter Ong, sözlü aktarımın egemen olduğu kültürleri birincil sözlü kültür, medyada çeşitli formlarda üretilip konuşma diline evrilen formlara sahip olan kültürleri ise ikinci sözlü kültür olarak kategorize etmektedir. Günümüz teknoloji çağında da ikincil sözlü kültür ürünleri çok çeşitli formlarda ortaya çıkabilmekte ve çoklu ortamlarda dolayımlanmaktadır. Bu yeni nesil kültürel ürünler folkloru da etkilemekte ve yeni kavramların ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Yeni nesil kavramlardan biri de newslore’dur. Haberle folklorun evliliği olarak tanımlanan newslore, eleştiri, mizah, güldürü gibi unsurları bünyesinde barındıran, haber değer etmenlerine uygun şekilde güncel konularda tasarlanmış güldürürken düşündüren bir dijital folklor ürünüdür. Geleneksel folklorik üretim pratiklerinden farklı olarak kentsoylu bir özellik gösteren newslore’un dijital ortamlarda hızla yayılması popüler bir türe dönüşmesini de pekiştirmektedir. Bu gerçeklikten yola çıkarak kaleme alınan çalışma bir newslore üreticisi olan Zaytung haber sitesini ele almaktadır. 2009 yılından beri yayın hayatını sürdüren ve amacına uygun olarak ilk bakışta gerçek bir haber sitesi sanılan Zaytung’un, newslore’un her türüne örnek teşkil edecek içerikler üretmesi, araştırma konusu yapılmasında belirleyici etken olmuştur. Haber sitesinin yanı sıra üretilen içeriklerin oluşturulan sosyal medya hesapları aracılığıyla dolayımlanması daha da geniş kitlelere ulaşmasını sağlamakta, hatta ve hatta kimi zaman ana akım medyanın gündemini belirlemektedir. Araştırmada örnek olay olarak “Pandemi Döneminin Gözde Padişahı Ekranlara Taşınıyor. Yayılış: Üçüncü Osman’ Yakında TRT'de...” ve “Ateist Olduğu Gerekçesiyle İstifası İstenen Köy İmamı, Geri Adım Atmıyor: ''Mesleğime profesyonelce yaklaşıyorum...” içerikleri seçilmiştir. Örneklem seçiminde hem olayın muhataplarının içeriği gerçek sanıp açıklama yapması, hem de ana akım medyanın gündemine girmesi belirleyici olmuştur. Çalışmada yöntem olarak işlevsel halk bilimi kuramından yararlanılmıştır. Newslore’un sosyal medya hesaplarında paylaşımından sonra etkileşim miktarı ve erişim trafiği nicel olarak betimlenirken, kullanıcı yorumları işlevsel halk bilimi kuramına göre değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda Zaytung’un dolaşıma soktuğu newslore türü içeriklerin sadece bir mizahi ihtiyacı karşılamakla sınırlı kalmadığı, bir toplumsal eleştiri de içerdiği kanıtlanmıştır. Gerçeğinden ayırt edilemeyecek kadar ustaca kurgulanması kimi çevrelerde ciddiye alınmasına yol açmış ve etki gücünü artırmıştır. Katılımcı yorumlarından elde edilen geri bildirimler değerlendirildiğinde işlevsel halk bilimi kuramının bileşenlerini bünyesinde barındırdığı ortaya konmuştur. Yine kullanıcılar tarafından sosyal ağlarda dolayımlanması, folklorik ürünlerin yayılarak zenginleşmesi ve pekişmesi özelliğine uygun biçimde newslore’un yeni bir folklor türü olarak kabul edilmesine katkı sağlamaktadır.