Akademik Veri Yönetim Sistemi
Kıbrıs, sa.17, ss.45-59, 2025 (Hakemli Dergi)
Çalışma, Kıbrıs Türk masallarında ölüm ve yas temalarının ne şekilde işlendiğini ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır. Araştırmada, masalların toplumsal hafıza üzerindeki etkisi göz önünde bulundurularak, yas ritüellerinin kültürel bağlamı incelenmiştir. Öncelikle Türk ve Kıbrıs Türk kültüründe yas tutma biçimleri tarihî ve sosyolojik boyutlarıyla ele alınmış; ardından seçilen masallardaki yas motifleri tematik olarak analiz edilmiştir. Eski Türklerde görülen saç kesme, bağırarak ağlama, sakal yolma gibi yas uygulamaları Kıbrıs Türk masallarında da benzer şekilde yer almaktadır. Özellikle "Sülücük" masalında hem insanlar hem de doğa unsurları (ağaç, çeşme, kuş) yas tutarak kültürel yas ritüellerinin masalsı yansımalarını sergilemektedir. Masallarda yas, sadece insanlar arası ilişkilerle sınırlı kalmayıp, objeler ve canlılar üzerinden de sembolik biçimde işlenmiştir. “Dudu ile Kumru” masalında olduğu gibi intiharla sonuçlanan derin yas hâlleri de anlatılmaktadır. İncelenen masallarda 11 farklı yas biçimi tespit edilmiş, bu ritüellerin 21 farklı olay üzerinden anlatıldığı belirlenmiştir. Ağıt yakma, sakal yolma, testi kırma, su kesme, kanat yolma gibi pratikler geleneksel yas davranışlarının edebî anlatıdaki karşılıklarıdır. Bu durum, masalların sadece hayal ürünü değil, aynı zamanda kültürel gerçekliği aktaran sözlü tarih belgeleri olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla Kıbrıs Türk masalları, yasın bireysel ve toplumsal boyutlarını bir arada sunarak halk kültürünün önemli bir yansıması hâline gelmektedir.