Ahkâm Defteri Kayıtlarına Göre Bosna’daki İdarecilerin Yaptıkları Usulsüzlükler (1778-1781)

Bu çalışmada, 1778-1781 yılları arasında Bosna’da görev yapan idarecilerin yaptıkları usulsüzlükler, Osmanlı arşiv belgeleri içerisinde yer alan ve bir nevî adlî kayıtlar niteliği taşıyan ahkâm defterlerinden IV Numaralı Bosna Ahkâm Defteri’ne yansıyan şekliyle incelenmiştir. Ahkâm-ı şikâyet defterleri 1742- 1839 yıllarını kapsayan ve eyaletlere göre düzenlenen, çeşitli şikâyet kayıtlarını içeren defterlerdir. Bu defterlerde, kadı mahkemelerinde çözüme kavuşturulamayan veya tarafların verilen karardan memnun olmadığı davaların Divân-ı Hümâyun’da yeniden görülmesiyle alınan kararların kayıtları bulunmaktadır. Bu defterler, adlî kayıtlar olduğu gibi aynı zamanda Osmanlılarda devlet- toplum/idareci-idare edilen arasındaki ilişkileri anlamak hususunda önemli veriler sunar. Toplumun her kesiminden Divân-ı Hümâyun’a yapılan şikâyetler, kişilerin haklarını gözetme amacı taşıdığından devletin tebaasını önemsemesi noktasında kayda değerdir. Defterler içerdiği çeşitli şikâyet konuları vasıtasıyla dönemin sosyo-kültürel ve ekonomik yapısına dair bilgiler barındırmaktadır. İncelenen dönemde, idarecilerin usulsüz uygulamaları sebebiyle haksızlığa uğrayan bireylerin, bu durumu merkeze ileterek haklarını aramaları önemlidir. Devletin de bu şikâyetlere kayıtsız kalmadığı bireylerin hak arama çabalarını dikkate alarak adaletin tesis edilmesini sağlamaya çalıştığı, bu amaçla gerekli mercilere emirler verdiği görülmektedir. Dönemin şartları düşünüldüğünde ekonomik ve siyasi zorluklara rağmen şikâyet mekanizmasının işleyişinin tamamen aksatılmadığı huzur ve güvenliğin sağlanmasına yönelik çabaların sürdürüldüğü anlaşılmaktadır.