Akademik Veri Yönetim Sistemi
METU Architectural History Graduate Symposium 14, Spaces/Times/People: “Future” and Architectural History, Ankara, Türkiye, 18 - 19 Aralık 2025, ss.12-13, (Özet Bildiri)
Bu bildiri, 1920’li yılların sonunda inşa edilen Kayseri Tren İstasyonu Lojmanlarını, Erken
Cumhuriyet döneminin modernleşme ideallerini gündelik yaşam ölçeğinde somutlaştıran bir
gelecek tahayyülünün mekânsal ifadesi olarak ele almaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Devlet
Demiryolları’nın altyapı yatırımlarının bir parçası olarak tasarlanan bu lojmanlar, yalnızca
memurlar için konut üretimi değil; devlet eliyle biçimlenen yeni bir yaşam kültürünün,
çalışma disiplini ve toplumsal düzen anlayışının da taşıyıcısıdır. Bu yönüyle, modernleşmenin
temel ilkeleri olan modern konuttaki hijyen (mutfak, banyo, lavabo, havalandırma vb.),
rasyonel plan kurgusu ve üretkenlik (disiplinli yaşam, zaman kullanımı, iş ve ev arasındaki
hiyerarşik ilişki vb.) kavramlarının mekâna dönüşmüş hâllerini temsil etmektedir.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında demiryolu yapımları yalnızca ulaşım altyapısı değil, aynı zamanda
modern toplumun örgütlenme biçimini temsil eden mimari ve sosyolojik projeler olarak ele
alınmıştır. Bu bağlamda Kayseri lojmanları, yeni vatandaşın yaşam biçimini, kamusal davranış
kalıplarını ve modern aile ideallerini biçimlendiren deneysel mekânlar olarak
değerlendirilmektedir. Çalışma, Reinhart Koselleck’in “deneyim alanı” ve “beklentiler ufku”
kavramlarından yararlanarak geçmişten devralınan mekânsal alışkanlıklarla modern konut
ideallerinin geleceğe yönelik kurgusu arasındaki zamansal gerilimi analiz etmektedir.
Yöntem olarak tarihsel yorumlayıcı analiz, mekânsal tipoloji çözümlemesi ve söylem analizi
bir arada yürütülmüştür. Araştırma sürecinde arşiv belgeleri, TCDD planları, yerel basın ve
dönemin mimarlık dergileri (Arkitekt, Ülkü, Demiryollar, Erciyes vb.) incelenmiş; lojmanların
plan tipleri, yönlenme kararları, yapı tekniği, malzeme özellikleri ve sosyal kullanımları
üzerinden dönemin modern konut politikaları değerlendirilmiştir. Bu bağlamda çalışmanın
araştırma sorusu, erken Cumhuriyet’in gündelik yaşamı dönüştürme politikaları ekseninde
şu şekilde formüle edilmiştir. Kayseri Tren İstasyonu Lojmanları, geleceğin modern
vatandaşını gündelik yaşam ve mekân örgütlenmesi üzerinden nasıl tahayyül etmiştir?
“Gelecek tahayyülü” bu çalışmada yalnızca ideolojik bir kavram değil, mimarlığın toplumsal
dönüşümü planlama, yönlendirme ve temsil etme gücünü ortaya koyan bir analitik araç
olarak ele alınmaktadır. Sonuç olarak, Kayseri Tren İstasyonu Lojmanları, erken
Cumhuriyet’in geleceğe dönük modernleşme vizyonunu gündelik yaşamın mekânı
üzerinden okunabilir kılarak, mimarlık tarihini yalnızca geçmişin değil, geleceğin de üretildiği
bir alan olarak yeniden düşünmeyi önermektedir.
Anahtar Kelimeler: modern gündelik hayat, gelecek tahayyül, erken cumhuriyet dönemi
mimarlığı, konut ve lojman mimarisi, Kayseri Tren İstasyonu Lojmanları