Erken Cumhuriyet Dönemi Endüstri Yerleşkelerinden Bir Örnek: Sivas Cer Atölyesi (1939)


Creative Commons License

Sönmez F. , Baran M.

7. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Ankara, Türkiye, 13 - 14 March 2020, ss.67-83

  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayısı: ss.67-83

Özet

Cumhuriyet rejiminin hedeflemiş olduğu modernleşme ideolojisi bağlamında Anadolu kentlerinde kurulan endüstri yerleşkeleri; oluşturdukları mekânlar ile kentin ve kentlinin yaşam biçimini dönemin çağdaş ulus inşa etme hedefine ulaştıran en belirgin mekânsal ürünlerinden biri olmuştur. Bütün ekonomik zorluklara rağmen Erken Cumhuriyet Dönemi boyunca kurulan fabrikalar; sahip oldukları üretim atölyeleri, makineleri, barınma birimleri, eğitim ve sosyal mekânları ile kentin ve kentlinin modernleşmesinde adeta birer enerji merkezi halinde gelmişlerdir. 1939 yılında Sivas’ta kurulan Cer Atölyesi de Erken Cumhuriyet Dönemi endüstri yerleşkelerinden biri olarak bu çalışmanın araştırma konusunu oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında Cer Atölyesi; sahip olduğu mekânların biçimlenişleri, malzeme kullanımları ve strüktürel özellikleriyle incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, Cer Atölyesi’nin Sivas kentinin modernleşme sürecine olan katkısını incelemektir. Bu kapsamda Erken Cumhuriyet Dönemi’nin bağlamsal özellikleri ortaya konulmuş ve bu dönemde ülke genelindeki endüstri yerleşkelerinin modernleşme süreci ile olan ilişkisi açıklanmaya çalışılmıştır. Sivas Cer Atölyesi’nde yapılan alan çalışması ile yapılar incelenmiş, elde edilen fotoğraflar ve belgeler değerlendirilerek durum analizleri yapılmıştır. Sivas Cer Atölyesi; yerleşke kurgusu, içerisindeki üretim ve üretimi destekleyici birimleri, idari birimleri ve sosyal birimleri rasyonel olarak tasarlanmış binaların asal geometrik formları, simetrik plan kurguları, süslemeden uzak sade ve oranlı cephe düzenleri, yapım teknolojileri ve malzemeleri ile dönemin modern mimari anlayışının somut örneği konumundadır. Günümüzde bu yerleşkeler, salt bir ekonomik değer olmakla kalmamış aynı zamanda teknolojik, toplumsal ve mimari değerleri ile de önemli birer endüstriyel miras olarak nitelendirilmişlerdir. Sonuç olarak bu çalışma ile Sivas Cer Atölyesi’nin sahip olduğu niteliklerden dolayı Erken Cumhuriyet Dönemi Endüstri Mirası arşivinde yer alması gerekliliği ortaya konulmuştur.