Altay Dilli Halklarda Zamana Bağlı Kavramlar Hakkında Birkaç Söz


Peler G. Y.

I. Uluslararası Altayistik Sempozyumu, Kayseri, Turkey, 18 - 20 May 2023

  • Publication Type: Conference Paper / Unpublished
  • City: Kayseri
  • Country: Turkey
  • Erciyes University Affiliated: Yes

Abstract

Bu çalışmada, Altay dillerinde saat, dakika, saniye vs. gibi zamanla ilgili kavramları karşılamak üzere kullandıkları kelimeler üzerinden Altay dilli halkların zamanla ilgili olan algıları hakkında bir sonuca varılmaya çalışılacaktır. Yapılan incelemelerde, Altay dilli halkların bu kavramları karşılamak üzere umumiyetle yabancı kökenli kelimeler kullandıkları görülmüştür. Bu kavramları karşılamak üzere kullanılan kelimelerin kopyalandığı diller olarak Arapça, Çince ve Rusça öne çıkmaktadır. Elbette neredeyse bütün Altay dillerinde bu kavramların tamamının başka dillerden kopyalanan kelimelerle karşılanması bir rastlandı değil. Bu doğrudan Altay dilli halkların bu kavram alanı ile ilgili algıları ile alakalı bir durumdur. Zaman ile alakalı kavramları karşılamak için kopyalanmış kelimelerin kullanılma oranlarının daha geniş zaman aralığını karşılamak için kullanılan kavramlardan daha dar zamanı karşılamak için kullanılan kavramlara gittikçe arttığı görülmektedir. Mesela “yıl” kavramı için kullanılan kelimelerde kullanılan kopyalanmış kelime oranı, “salise” kavramını karşılamak için kullanılan kopyalanmış kelimelere göre çok daha düşüktür. Bu durum, Altay dilli halkların atalarının hayat tarzlarının bir sonucu olarak küçük zaman birimlerini adlandırmadıklarını akla getirmektedir. “yüzyıl / asır” gibi insan ömrünü aşan zaman birimleri için kullanılan kelimelerde de kopyalanmış kelimelerin kullanılma oranının arttığı görülmektedir. Bu durum da yazılı kültür ile alakalı bir durum olmalı. “asır” gibi bir insan ömrü için fazla uzun zaman birimlerinin adlandırılması doğrudan yazılı kültür ve belki bilhassa tarih yazıcılığı ile ilişkili bir mesele gibi görünüyor. Dolayısıyla bu kültürün çok gelişmiş olmadığı toplumlarda bu uzun zaman birimlerini karşılamak için kopyalanmış kelimelerin kullanılması tabii bir durum gibi görünmektedir.