KORE MASKE DANSI TALCHUM’UN FOLKLORİK YAPISI: İCRA BAĞLAMI, MASKELER VE TOPLUMSAL ELEŞTİRİ

Creative Commons License

HARMANCI N. K.

Folklor akademi dergisi (Online), cilt.9, sa.2, ss.143-157, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmada Güney Kore’nin geleneksel maskeli halk tiyatrosu olan Talchum’un (탈춤) folklorik yapısı; icra bağlamı, maskelerin tipolojik özellikleri ve toplumsal eleştiri işlevi ekseninde kapsamlı biçimde incelenmektedir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde literatür temelli kuramsal çözümleme yönteminin benimsendiği çalışmanın temel hipotezi, Talchum’un folklorik gücünün yalnızca maske tipolojisi ya da dramatik metin yapısından değil; esas olarak icra bağlamında ortaya çıkan etkileşimsel performans mantığından kaynaklandığıdır. Bu doğrultuda Talchum, sabit ve metin merkezli bir tiyatro formu olarak değil; icra anında seyirci–icracı ilişkisi üzerinden sürekli yeniden kurulan dinamik, esnek ve süreç odaklı bir performans pratiği olarak ele alınmaktadır. Dans, müzik, dramatik anlatım ve maskelerin birleşiminden oluşan bu çok katmanlı performans biçimi, tarihsel olarak ritüel ve mevsimsel pratikler içerisinde şekillenmiş; zamanla seküler bir halk tiyatrosu formuna evrilerek toplumsal yaşamın eleştirel bir temsil alanına dönüşmüştür. Talchum’da maskeler aracılığıyla temsil edilen aristokrat, keşiş, köylü ve yaşlı kadın gibi karakter tipleri üzerinden sosyal sınıf ilişkileri, dinî otorite ve gündelik yaşamın çelişkileri mizah, hiciv ve grotesk estetik yoluyla görünür kılınmaktadır. Bu bağlamda maske, toplumsal rolleri yeniden kuran, dönüştüren ve eleştirel temsil mekanizmasını mümkün kılan sembolik bir araç olarak işlev görmektedir. Performansın açık alanlarda ve seyirciyle doğrudan etkileşim içinde icra edilmesi, Talchum’u katılımcı, kolektif ve etkileşim temelli bir kültürel pratiğe dönüştürmektedir. Seyirci ile icracı arasındaki sınırın geçirgenliği, anlamın önceden belirlenmiş bir metne bağlı olmaksızın icra sürecinde karşılıklı geri bildirim, doğaçlama ve performatif etkileşim unsurları aracılığıyla inşa edilmesini sağlamaktadır. Bu özellik Talchum’u metin merkezli dramatik geleneklerden ayırmakta ve onu performans kuramı çerçevesinde değerlendirilmesi gereken özgün bir folklor olgusu hâline getirmektedir. Çalışmada ayrıca maskelerin sembolik dili, grotesk estetik unsurlar, karakter tiplerinin toplumsal temsili, madang yapısının esnekliği ve müziksel unsurların icra ekolojisindeki rolü bütüncül bir kuramsal çerçevede ele alınmaktadır. Bununla birlikte performansın zamansal akışı, sahne düzeninin değişkenliği ve yerel uygulamalar arasındaki farklılıklar da değerlendirilerek Talchum’un estetik özelliklerinin yanında bağlamsal olarak yeniden üretilen bir kültürel pratik niteliği taşıdığı ortaya konulmaktadır. Bölgesel varyantlar üzerinden yapılan değerlendirmeler, Talchum’un yerel bağlamlara göre farklılaşan ancak temel performatif özelliklerini koruyan dinamik ve sürdürülebilir bir gelenek olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak Talchum, ritüel ile tiyatro arasında konumlanan; eleştiri, eğlence ve toplumsal denetim işlevlerini bir arada barındıran, anlamını icra sürecinde üreten ve kültürel sürekliliği performans aracılığıyla yeniden kuran çok katmanlı bir folklorik miras unsurudur. Bu yönüyle Talchum’un performatif yapısı, toplumsal anlam üretimi, kültürel aktarım ve kolektif kimliğin yeniden inşası süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. Bu çalışma, Türkiye’de Talchum üzerine yapılan sınırlı araştırmaları performans merkezli bir perspektifle genişleterek literatüre özgün ve kuramsal açıdan derinlikli bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
This study examines the folkloric structure of Talchum (탈춤), the traditional masked folk theatre of South Korea, with a particular focus on its performance context, mask typology, and function of social criticism. Adopting a qualitative research approach based on literature-driven theoretical analysis, the central hypothesis of the study is that the folkloric strength of Talchum derives primarily from the interactive performance dynamics that emerge within the context of enactment rather than from mask typology or dramatic textual structure alone. From this perspective, Talchum is approached as a dynamic, flexible, and process-oriented performance practice that is continuously reconstructed through performer–audience interaction during the act of performance, rather than as a fixed and text-centered theatrical form. As a multilayered performance tradition combining dance, music, dramatic narration, and masks, Talchum historically developed within ritual and seasonal practices and gradually evolved into a secular form of folk theatre that serves as a medium for the critical representation of social life. Through character types such as aristocrats, monks, peasants, and elderly women, social class relations, religious authority, and the contradictions of everyday life are rendered visible through humor, satire, and grotesque aesthetics. Within this framework, masks function as symbolic devices that reconstruct social roles, facilitate their transformation, and enable mechanisms of critical representation. The performance of Talchum in open spaces and its direct interaction with audiences transform it into a participatory, collective, and interaction-based cultural practice. The permeability of the boundary between performers and spectators allows meaning to be generated through reciprocal feedback, improvisation, and performative interaction rather than through a predetermined script. This characteristic distinguishes Talchum from text-centered dramatic traditions and positions it as a unique folkloric phenomenon that can be effectively examined through the lens of performance theory. The study further analyzes the symbolic language of masks, grotesque aesthetic elements, the social representation of character types, the flexibility of the madang structure, and the role of musical components within the ecology of performance through a holistic theoretical framework. In addition, the temporal flow of performance, the variability of stage organization, and differences among local practices are evaluated, demonstrating that Talchum possesses not only aesthetic qualities but also the characteristics of a culturally reproduced practice shaped by its performance context. Comparative evaluations of regional variants reveal that Talchum is a dynamic and sustainable tradition that adapts to local settings while preserving its core performative features. In conclusion, Talchum represents a multilayered element of folkloric heritage situated between ritual and theatre, encompassing functions of criticism, entertainment, and social regulation. Its performative structure is closely linked to the production of social meaning, cultural transmission, and the reconstruction of collective identity. By adopting a performance-centered perspective, this study aims to expand the limited body of Turkish-language scholarship on Talchum and contribute to the literature through a theoretically grounded folkloristic analysis.