İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI DAVALARINDA ADİL YARGILANMA HAKKI VE MAKUL SÜRE SORUNU

YÜCE A. E.

Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, sa.2, ss.401-452, 2026 (TRDizin)

Özet

İş yargılamalarında çabukluk ilkesinin temeli adil yargılanma hakkına ve usul ekonomisi ilkesine dayanmaktadır. Yargılamaların makul sürede sonuçlandırılması adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından biridir. İş mahkemelerinin görevine giren tüm davaların ivedilikle tamamlanması gerekmektedir. İş hukukuna ilişkin tüm yargılamalarda olduğu gibi, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan davalar bakımından da çabukluk ilkesinin önemi her geçen gün artmaktadır. Nitekim, ülkemizde uzayan yargılama süreleri sorunu, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan davalarda da bulunmaktadır. Bu konuda Anayasa Mahkemesi, iş kazası nedeniyle çalışma gücünü kısmen ya da tamamen kaybeden kişinin hukuki durumunun bir an önce çözülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. İş kazası ve meslek hastalığına ilişkin davalarda zorunlu arabuluculuk hükümleri uygulanmamaktadır ancak bu uyuşmazlıkların ihtiyari arabuluculuk kapsamında çözümlenmesi mümkündür. Bununla birlikte, ihtiyari arabuluculukla çözümlenebilmesi mümkün iken, arabuluculuğa göre daha teknik ve bir yargılamanın söz konusu olduğu alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi olan tahkim yoluyla bu uyuşmazlıkların çözümlenememesi hukuken çelişkilidir. Yargılama süreleri konusunda yaşanan sorunlar devam etmektedir. Bu nedenle, iş uyuşmazlıklarında diğer alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri de değerlendirilmelidir. Öğretide de aynı yönde ortaya konulan görüşler doğrultusunda, işçi ve hak sahiplerinin hak arama hürriyetleri ile adil yargılanma haklarının ihlal edilmemesi için mevzuat değişikliği yapılmalı, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözümlenebilmesi mümkün kılınmalıdır. İş kazası ve meslek hastalıkları uyuşmazlıklarında işçiler için seçimlik bir kurumsal tahkim yargılaması bulunmalıdır. Söz konusu tahkim sistemi iş hukukunun koruyucu ve emredici yapısına uygun kurallarla düzenlenmelidir. Uzman hakemlerle mahkemeye göre daha hızlı gerçekleştirilecek bu yargılamanın, iş kazası ve meslek hastalıkları davalarında adil yargılanma hakkı ihlallerini de azaltacağı düşünülmektedir.
The principle of expeditious proceedings in labor law is grounded in the right to a fair trial and the principle of procedural economy. Concluding proceedings within a reasonable time is one of the most essential elements of the right to a fair trial. All cases under the jurisdiction of labor courts must be resolved promptly. As in all labor law proceedings, the principle of expeditious proceedings is increasingly important in cases arising from occupational accidents and occupational diseases. In Turkish judicial practice, the issue of prolonged proceedings persists in such cases. In this regard, the Constitutional Court emphasizes that the legal situation of individuals who have partially or completely lost their working capacity due to an occupational accident should be resolved without delay. Although mandatory mediation provisions do not apply to cases concerning occupational accidents and occupational diseases, such disputes can be resolved through voluntary mediation. However, it appears inconsistent that while these disputes are eligible for voluntary mediation, they cannot be resolved through arbitration, a more technical alternative dispute resolution method involving adjudication. Problems associated with the duration of judicial proceedings continue to exist. Accordingly, other alternative dispute resolution methods should be evaluated in the settlement of labor disputes. In line with academic views, to prevent violations of employees’ and beneficiaries’ right to access to justice and their right to a fair trial, legislative amendments should be introduced to allow disputes arising from occupational accidents and occupational diseases to be resolved through arbitration. An optional institutional arbitration mechanism for the employees should be established for disputes arising from occupational accidents and occupational diseases. This mechanism should be governed by rules consistent with the protective function and mandatory nature of labor law. Conducted by specialized arbitrators and offering a faster process than court litigation, such a mechanism could also contribute to ensuring compliance with the reasonable time requirement under the right to a fair trial in occupational accident and occupational disease disputes.