VARDİYA SİSTEMİ İLE ÇALIŞAN SAĞLIK PERSONELLERİNDE KRONOTİPİN VE TABAK TEMİZLEME EĞİLİMİNİN OBEZİTE ÜZERİNE ETKİSİ
3RD INTERNATIONAL CURRENT APPROACHES IN NUTRITION AND DIETETICS STUDENT CONGRESS, Aydın, Türkiye, 18 - 19 Şubat 2026, ss.74, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Aydın
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.74
- Erciyes Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Vardiya sistemi ile çalışmak, bireylerin sirkadiyen ritmini bozarak beslenme davranışları, uyku düzeni ve metabolik süreçler üzerinde olumsuz etkilere yol açabilmektedir. Bu durum, obezite başta olmak üzere birçok kronik hastalık için önemli bir risk faktörüdür. Bu çalışma vardiya sistemi ile çalışan sağlık personellerinde kronotipin ve tabak temizleme eğiliminin, obezite ile ilişkisini belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri’nde vardiya sistemi ile çalışan 315 sağlık personeli ile yürütülmüştür. Veriler; sosyodemografik özellikler, beslenme ve fiziksel aktivite alışkanlıkları, antropometrik ölçümler, Tabak Temizleme Eğilimi Ölçeği (TTEÖ), Horne-Östberg Sabahçıl-Akşamcıl Ölçeği ve besin tüketim sıklığından oluşan bir anket ile toplanmıştır. Katılımcıların çoğunluğu hemşirelerden (%55.8) oluşmakta olup, %42.9’u düzenli fiziksel aktivite yapmakta ve %74.9’u sağlıklı beslenmeye özen göstermektedir. Sabahçıl, ara ve akşamcıl tip kronotipe sahip bireyler arasında vücut ağırlığı, bel çevresi, kalça çevresi, bel kalça oranı, bel boy oranı ve beden kütle indeksi (BKİ) ortalamaları bakımından istatistiksel açıdan anlamlı farklılık bulunmamıştır. Sabahçıl, ara ve akşamcıl tip kronotipe sahip bireylerin ortalama TTEÖ puanları bakımından gruplar arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık bulunmamıştır. Vücut ağırlığı, BKİ, bel çevresi, kalça çevresi, bel-kalça oranı ve bel-boy oranı değişkenleri ile TTEÖ puanları arasında istatistiksel açıdan anlamlı ilişki bulunmamıştır. Sağlıklı besin seçimi ve besin etiketi okuma davranışının ağırlıklı olarak sabahçıl tip grubundaki bireylerde; ana öğün atlama, dışarıda yemek yeme ve yüksek enerji içerikli besin tüketiminin ağırlıklı olarak akşamcıl tip grubundaki bireylerde görüldüğü belirlenmiştir. Ana öğün atlamaktan kaçınma, iyi iştah durumu ve şekerleme çikolata tüketiminin ağırlıklı olarak TTEÖ puanı yüksek bireylerde görüldüğü belirlenmiştir. Bu bulgular, beslenme davranışlarının hem kronotip hem de tabak temizleme eğilimi ile ilişkili olabileceğini göstermektedir. Kronotipe uygun çalışma saatleri ve beslenme planlarının oluşturulması, vardiya sistemi ile çalışmanın olumsuz etkilerini azaltabilir. Ayrıca, personele yönelik düzenli beslenme eğitimleri ve diyetisyen desteğinin sağlanması, sağlıklı beslenme bilincinin artırılıp obezite riskinin azaltılması bakımından değerli olacaktır. Bu çalışma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında desteklenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Obezite, Kronotip, Vardiya Sistemi, Tabak Temizleme Eğilimi