MODERN ASKERÎ KARGO UÇAKLARI İÇİN EN UYGUN BAKIM/ONARIM MERKEZİ SEÇİMİ: C-130J ÖRNEĞİNDE TOPSIS VE SPOTIS UYGULAMASI
ANKARA INTERNATIONAL CONGRESS ON SCIENTIFIC RESEARCH-XIV, Ankara, Türkiye, 2 - 04 Ekim 2026, ss.733-742, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.733-742
- Erciyes Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Modern askerî kargo uçaklarının ağır bakım merkezi seçimi; teknik yeterlilik, maliyet, teslim süresi, lojistik erişim ve jeopolitik risk gibi birbiriyle çatışabilen ölçütlerin birlikte değerlendirilmesini gerektiren stratejik bir karar problemidir. Bu çalışmanın amacı, modern askerî kargo uçaklarının planlı ağır bakım ihtiyaçları için uygun bakım/onarım merkezinin belirlenmesinde TOPSIS ve SPOTIS yöntemlerini aynı veri yapısı altında karşılaştırmak ve kararın farklı varsayımlara karşı kararlılığını incelemektir. C-130J platformunun vaka çalışması olarak ele alındığı modelde, ön eleme koşullarını karşılayan on bir bakım merkezi A1-A11 kodlarıyla anonimleştirilmiş ve dokuz kriter üzerinden değerlendirilmiştir. Teknik Yeterlilik(C1), Sertifikasyon Seviyesi(C2), Lojistik Erişim(C5), Jeopolitik Risk(C6), Güvenilirlik ve Emniyet Kültürü(C7) ve Yerli Stratejik Katkı(C9) kriterlerine ait nitel performansları 40 uzmanın değerlendirmelerinden medyanla; kriter ağırlıkları ise uzman tahsislerinin aritmetik ortalamasıyla elde edilmiştir. Teslim Süresi(C3), Toplam Bakım Maliyeti(C4) ve Karşılaştırılabilir Referans Düzeyi(C8) göstergeleri açık kaynak ve pazar kıyaslamasıyla oluşturulmuştur. Aynı karar matrisi ve ağırlık vektörü her iki yönteme uygulanmıştır. Güncel analizde A11, TOPSIS göreli yakınlık katsayısı 0,771524 ve SPOTIS ideal uzaklık skoru 0,212591 ile iki yöntemde de birinci sırada yer almıştır. Tam sıralamalar arasında Spearman rho=0,9636 ve Kendall tau=0,8909 düzeyinde yüksek uyum belirlenmiştir. Her uzmanın ağırlık vektörüyle üretilen alternatif sıralamaları arasındaki uzlaşma TOPSIS için Kendall W=0,8305, SPOTIS için W=0,8712 olarak hesaplanmıştır. A11 için C9 uzman puanları 3-10 aralığında, medyan 9,5 düzeyindedir. Ağırlık ve SPOTIS sınır analizlerinde temel tercih büyük ölçüde korunmuş; C3 ve C6 kriterleri ayrı ayrı çıkarıldığında A11 birinci kalırken C9 çıkarıldığında TOPSIS A4'ü, SPOTIS A6'yı birinci sıraya yerleştirmiştir. Bulgular, iki yöntemin birlikte kullanılmasının tercih performansı ile sıralama kararlılığını aynı karar çerçevesinde değerlendirmeye imkân verdiğini göstermektedir.