Babürlü Hanedanlığının Son Anıtsal Türbesi Bibi Ka Makbere (Rabia-ud Devrani Türbesi&Mini Tac Mahal)


Creative Commons License

Özler F.

Turkish Studies-Social Sciences, ss.489-509, 2020 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Basım Tarihi: 2020
  • Dergi Adı: Turkish Studies-Social Sciences
  • Sayfa Sayıları: ss.489-509

Özet

Öz: Babürlüler yaklaşık iki asır Hint alt kıtasında; günümüzde Hindistan, Pakistan ve Bangladeş’in de içerisinde bulunduğu birçok bölgede hüküm sürmüş ve bu geniş coğrafyalarda önemli anıtsal eserler inşa etmişlerdir. Bu dönemde özellikle türbe mimarisinde eşsiz örnekler ortaya konulmuştur. Şah Cihan’ın eşi Mümtaz Mahal için (1631-48) yaptırmış olduğu Agra şehrindeki Tac Mahal Türbesi belki de türbe mimarisini yalnız Babürlü dönemi içinde değil, Türk-İslam dönemi çerçevesinde de erişilmez kılıp son safhasına ulaştırmıştır. Tac Mahal, kendisinden sonra yapılan birçok türbeye örnek teşkil etmiş olabileceği gibi öncesinde ve sonrasında inşa edilen birçok anıtsal mezarı gerisinde bırakmıştır. Araştırma konusunu oluşturan Bibi Ka Makbere için de Tac Mahal Türbesi adeta bir prototip oluşturmuştur. Bibi Ka Makbere; Babürlü hükümdarlarından Evrengzib’in oğlu Muhammed Azam Şah tarafından (1651-1661) annesi Dilras Banu Begüm için Hindistan’ın Evrengabad şehrinde yaptırılmıştır. Türbe; hükümdar Evrengzeb'in validesi olan Mümtaz Mahal'in türbesi Tac Mahal ile genel olarak benzetilmekte ve bundan dolayı “Dekkan'ın Tacı ya da Mini Tac Mahal” adı ile anılmaktadır. Her iki mezar yapısı da dönemin hükümdarlarının gözde eşleri için yaptırılmıştır. Yapının ana giriş kapısında bulunan kitabesinde; mimarının Tac Mahal’in mimarlarından olan Üstad Ahmed Lahori’nin oğlu Ataullah olduğu ve dönemin mühendislerinden Hanspat Rai tarafından tasarlandığı belirtilmektedir. Yapı, Babürlü Mimarisi’nin karakteristik özelliği olan çarbağ düzeninde bahçe tasarımı ile de dikkat çekmektedir. Kare bir platform üzerinde yer alan ve platformunun her bir köşesinde ikişer şerefeli minareleri bulunan türbe; dışarıdan kare, içeriden sekizgen planlı olup üzeri kubbe ile örtülüdür. Beyaz kireç taşı ve alçı karışımı bir malzeme ile yapılmış olan türbenin; platformu ve kubbesi beyaz mermerden oluşmaktadır. Türbenin mimari ve malzemesi yanında süsleme programı da oldukça önemlidir. Tac Mahal’in yüksek kabartma ve oyma tekniği ile oluşturulan yoğun bitkisel süslemelerinin burada benzer bir şekilde, aynı yoğunlukta ancak farklı bir malzeme kullanılarak beyaz mermer yerine kireç taşı ve alçı üzerine işlendiği görülmektedir. Babürlü döneminin ilk anıtsal türbesi Delhi’deki Hümayun Türbesi iken son anıtsal türbesi Bibi Ka Makbere’dir. Bu araştırmada türbenin Babürlü türbe örnekleri içerisindeki yeri ile birlikte İslam ve Türk türbe mimarisindeki benzerlik ve farklılıkları değerlendirilmeye çalışılırken aynı zamanda türbenin hem mimari özellikleri hem de süsleme programı üzerinde durulacaktır. Anahtar Kelimeler: Sanat Tarihi 1, Evrengabad 2, Babürlü 3, Türbe 4, Bibi Ka Makbere 5.