İbn Kuteybe'de Dil ve Anlam

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel islam Bilimleri, Türkiye

Tez Danışmanı: Kadir Kınar

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)

Özet:

İbn Kuteybe ed-Dîneverî (ö.276/889), bir çok farklı alanda araştırma yapmış önemli bir İslam âlimidir. Dinî ilimler yanında, dil ilimleri ve edebiyat sahasında da kıymetli eserler vermiştir. İbn Kuteybe'nin gerek müstakil dil çalışmaları, gerekse diğer alanlarda kaleme aldığı eserleri önemli miktarda dil malzemesi içermektedir. İbn Kuteybe, muʽcem, belâgat, edebiyat ve delâlet alanlarında çalışmalar yapmıştır. Dildeki yanlış kullanımların önüne geçmek ve yanlış yorumların neden olduğu ihtilafları çözmek için, lafızların anlamlarını farklı yöntemler kullanarak ortaya koymaya çalışmıştır. Arap dilbilimi ve anlambiliminin temel konu ve problemleri hakkında değerlendirmelerde bulunmuş, özellikle lafız-anlam ilişkileri, anlam çeşitleri ve anlam değişmeleri konularında, güncelliğini hala koruyan önemli meselelere işaret etmiştir. Ayrıca, anlama etki eden faktörler, farklı anlam ilişkilerinin ortaya çıkaran nedenler, anlam değişmelerinin nedenleri ve keyfiyeti konularında da önemli tespitlerde bulunmuştur. Eserlerinde takip ettiği dilbilimsel yöntem, İbn Kuteybe'nin önemli bir dil âlimi olduğunu göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, İbn Kuteybe'nin dilbilim sahasında gerçekleştirdiği çalışmaları inceleyerek onun Arap dilbilimi ve anlambiliminin gelişmesine sunduğu katkıları ortaya koymaktır. Anahtar Kelimeler: İbn Kuteybe, Lafız, Anlam, Dil, Arap dilbilimi, Arap anlambilimi