Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Erman Artun
Tezin Onay Tarihi: 2008
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Tezimizin içeriğini “Tebriz âşıklık
geleneği ve âşık edebiyatı” oluşturmaktadır. İran’da yaşayan Türkler arasında
yoğun bir âşık edebiyatı ve âşıklık geleneği görülmektedir. Bölgede yaşayan
büyük Türk nüfusu geniş bir sözlü edebiyata sahiptir. Tezimizin giriş bölümünde İran’da yaşayan
Türkler hakkında genel bir bilgi verdikten sonra İran sınırları içerisinde
bulunan Azerbaycan bölgesiyle ilgili coğrafi ve tarihi bilgiler vermeyi uygun
gördük. Bölge tarihi ve bölge kültürü yönünden genel bilgiler verilmiştir.
Tezimizde Türkiye ve
Azerbaycan’da yayımlanan âşıklar konulu yazılı kaynakların yanı sıra Tebriz’den
derlenen sözel kaynaklardan yararlandık. Anadolu ve Orta Asya coğrafyasını
birleştiren Azerbaycan bölgesinde yoğun Türk kültürü yaşanmaktadır. Âşıklık geleneği
konusunda araştırma yapan uzmanların ifade ettiği gibi âşıklık geleneği iki
sahada aynıdır. Anadolu sahasında gördüğümüz usta-çırak ilişkisi, saz çalma,
destan söyleme, Tebriz ve Azerbaycan yöresindeki âşıkların arasında da daha
güçlü ve yaygın olduğu konusunda örnekler verildi. Şikâri Destanı örneğini
vererek, destan söyleme geleneğinin bölgede önemli olduğunu vurgulamaya
çalıştık. Bu bölümde bölge âşıklarının musiki aletleri çeşitliliğini üzerinde
durulmuştur. Bölgenin kültürel durumu ve âşıklarının toplumdaki işlevleri
hakkında bilgi vermeye çalıştık.
Üçüncü bölümde Azerbaycan âşık şiirinde
görülen bazı biçimlerin ve türlerin örneklerini ortaya koyduk. Dördüncü bölümde
Tebriz âşıklarının üslûp ve dil özellikleri üzerinde durduk. Dil ve üslûp özellikleri
incelenmesinde sözel kaynaklardan yararlandık. Daha sonraki bölümlerde
Tebriz’de yaşayan âşıklardan ve âşıkların şiirlerinden örnekler verdik.
Çalışmamızın son bölümünde Azerbaycan ve Tebriz’in en uzun âşık destanı olarak
bilinen Şikâri Destanı’nı TDK’nin önerdiği ortak Türk alfabesiyle yazıya
çevirdik. Türkiye Türkçesine aktardıktan sonra destandaki motifleri, kişileri
ve yer adları konusunda bilgi verildi.
Anahtar Sözcükler: Tebriz,
Âşıklık Geleneği, Âşık Edebiyatı, Şikâri Destanı.