Otistik fare modelinde yüksek şeker diyetinin mirna ekspresyon seviyeleri ve davranış fenotipi üzerine etkisi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tez Danışmanı: Yusuf Özkul
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Otizm merkezi sinir sistemini etkileyen, etiyolojisi tam olarak açıklanamamış multifaktöriyel bir hastalıktır. Epigenetik, DNA dizisinde herhangi bir değişiklik olmaksızın gen ifadesini doğrudan etkileyen değişikliklerin incelenmesini ifade etmektedir. Epigenetik mekanizmalar transkripsiyonel ve post-transkripsiyonel ve/veya translasyonel ve post-translasyonel seviyede değişimler ile bir genin aktivitesini değiştirebilirler. Post-transkripsiyonel mekanizmalardan olan mikroRNA'lar (miRNA), küçük kodlanmayan RNA'ların en iyi karakterize olmuş alt tipini oluştururlar. miRNA'ların gelişim, protein salınımı ve gen düzenlenmesi gibi olaylarda kritik görevleri vardır. Literatürde yapılan çalışmalarda otizm hastalarında uygulanan farklı diyet programları ile davranışlarının şiddetinin değiştiği ve bununla birlikte birçok hastalıkta da uygulanan diyetlerin ilişkili genlerin ekspresyon seviyelerini değiştirebildiği gösterilmiştir. Literatürdeki bilgilere göre otizmli çocuklarda ve onların ailelerinde 6 miRNA'nın ekspresyon seviyesinin düşük olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmada otizmli hastalarda ve otizm benzeri davranış gösteren fare modellerinde düşük eksprese olduğu yapılan daha önceki çalışmalarda gösterilen miRNA'lardan 5 tanesinin (miR-19a-3p, miR-361-5p, miR-150-5p, miR-126-3p, miR-499a-5p) ekspresyon seviyelerinin yüksek şeker diyetinden etkilenip etkilenmediklerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Bu nedenle Valproik asit (VPA) uygulanan ve literatürde otizm benzeri davranış gösterdiği kanıtlanmış VPA grubu fare modeli ile transgenik Cc2d1a heterozigot (+/-) fare modeli kullanılarak; yeni doğan farelere doğar doğmaz %20, %30 ve %10 (normal yem, kontrol) şeker içeren yemler ile beslendikten sonra 2 aylık olduklarında davranış testleri yapılmıştır. Davranış deneyleri sonrasında farelerin sakrifikasyon işlemleri yapılarak hipokampüs, sperm ve kan dokularında otizm ile ilişkili markır olarak tanımlanan miRNA'ların ekspresyon seviyeleri üzerine yüksek şeker diyetinin etkileri incelenmiştir. Yaptığımız çalışma sonucunda özellikle Cc2d1a (+/-) farelerde %20'lik yüksek şeker diyetinin %10'luk şeker diyet grubuna göre anlamlı davranışsal değişiklikler gösterdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, özellikle %30'luk yüksek şeker diyet grubunda, sperm miRNA ekspresyon profillerinin belirgin şekilde değiştiği tespit edilmiştir. Bu çalışmadan elde ettiğimiz sonuçlar otizmde uygulanan diyetlerin hem davranış hem de moleküler fenotipi değiştirebileceğini göstermiştir. Ayrıca özellikle %30'luk şeker diyeti uyguladığımız grupta sperm miRNA ekspresyon profilindeki değişiklikler beslenme şeklinin sonraki kuşakları belirgin şekilde etkileyebileceğini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Cc2d1a (+/-); Otizm; Şeker Diyeti; VPA.