Kafkasya’da Namestniklik Kurumu (1845-1854)

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih, Türkiye

Tez Danışmanı: Gülbadi Alan

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kafkasya’ya nüfuz eden ve bölgede münferit kaleler kurmaya başlayan Rusya, XVIII. yüzyılın son çeyreğinden XIX. yüzyılın ilk yarısına kadarki süre zarfında İran ve Osmanlı Devleti’ne karşı kazandığı zaferlerle Kuzey ve Güney Kafkasya’yı sınırlarına dâhil etti. Fakat bölgedeki hâkimiyetini yerleştirmek ve Kafkasya’yı imparatorluğun bir parçası hâline dönüştürmek için Rusya’nın burada kurduğu idari yapılar başarısız oldu. Nihayet XIX. yüzyılın ortalarına doğru Petersburg Hükümeti, bölgede belirlenen hedefler için yerel şartlar gözetilerek Kafkasya idaresinin imparatorluk genelindeki taşra yönetim sisteminden ayrı tutulması gerektiğini kabul etti. Bu doğrultuda 1845’te Kafkasya’da namestniklik (namestniçestvo) idaresi kuruldu.

“Kafkasya'da Namestniklik Kurumu (1845-1854)” başlıklı çalışmamızda 1845’te Kafkasya’da kurulan Rus namestniklik idaresi ele alınmıştır. Bu kapsamda ilk başta Rus devlet teşkilatında namestniklik kurumunun tarihçesi verilerek konuya giriş için tarihi alt yapı oluşturulmuştur. Ardından 1845 öncesi Rusya’nın Kafkasya’daki askeri ve siyasi faaliyetleri ve bölgede kurduğu idari yapılar incelenerek 1845 yılında Kafkasya Namestnikliği’nin kuruluş gerekçeleri ortaya konulmuştur. Ardından daha önce hazırlanan projeler ışığında Kafkasya Namestnikliği’nin kuruluş ve kurumsallaşma süreci, Namestnik Vorontsov’un bizzat katılımıyla hazırlanan özel yasa ve nizamnameler çerçevesinde incelenmiştir. Çalışmanın sonunda Petersburg Hükümeti’nin Kafkasya idaresine bakış açısı, bölge yönetiminde ihtiyaç duyulan değişime dair merkezi bürokrasi ile Kafkasya idaresi arasındaki çekişme, Vorontsov başkanlığında namestniklik idaresi ile Kafkasya yönetiminde yaşanan değişimin yönü derinlemesine analiz edilmeye çalışılmıştır.