Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih, Türkiye
Tez Danışmanı: Yahya Bağçeci
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Antik dönemlerden başlayan Rusya Yahudilerinin tarihi, 18. yüzyılın
sonlarına gelindiğinde farklı bir boyut kazanmaya başladı. Polonya’nın işgal
edilmiş topraklarında yoğun bir şekilde yaşayan Yahudiler Rusya tebaasına
dönüştüler. Bu kadar çok sayıda Yahudiyi kendi topraklarında barındırmaya
başlayan Çarlık Rusya’sı kendine özgün Yahudi politikaları oluşturmaya başladı.
İktidara gelen her yeni Çara göre farklılık gösteren bu politikalar kimi
dönemlerde kısmen liberalleşti, kimi dönemlerde ise sertleşti.
Bu çalışmada Rusya Yahudileri
açısından önemli bir dönemi içeren 1772-1917 yıllarında, Çarlık Rusya’sının
Yahudilerle ilgili ortaya koyduğu ekonomik, sosyal ve siyasi politikalar açığa
kavuşturulmaya ve aynı zamanda bu politikaların doğurduğu sonuçların nelerden
ibaret olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda bu politikaların
nüfusun geneline ve diğer azınlıklara uygulanan politikalardan ne gibi
farklılıklar gösterdiği ortaya konulmuştur.
Tezimizle ilgili, başta Rus asıllı
Yahudi yazarlar olmak üzere çeşitli eserler yazılmıştır. Bu eserlerin birçoğunda
kaynaklar gösterilmemiş, arşiv belgeleri kullanılmamış ve en nihayet tarafsızlık
ilkesi korunmamıştır. Bu sebepten çalışmamız birincil kaynaklardan
yararlanılarak işlenmiş ve tarafsızlık ilkesi korunmaya çalışılmıştır. Rusya
Yahudileri ile ilgili bahse konu tarih aralığına ilişkin Türkçe kapsamlı bir
çalışmanın bulunmaması da bu tezin araştırılması için önemli nedenlerdendir.
Konuyla ilgili araştırma kapsamında
Rusya arşivleri ve kütüphaneleri incelenmiştir. Çar’ın ve hükümetin yayınlanmış kararları incelenerek Yahudilerle
ilgili alınmış kararlar tezimizde gösterilmiştir. Yahudilerle ilgili verilmiş
bu kararların nasıl icra edildiğine ve hangi sonuçlar doğurduğuna da
çalışmamızda ayrıca yer verilmiştir. Tezimizde, arşiv belgelerinin yanı sıra
konuyla ilgili yazılmış tetkik eserler, kronikler, dönemin önemli devlet
yetkililerinin ve kamu figürlerinin hatıratları da kullanılmıştır.