DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUK HASTALARDA ADAY GENLERİN EKSPRESYONLARININ ARAŞTIRILMASI
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bil., Türkiye
Tez Danışmanı: Prof.Dr.Yusuf Özkul
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: San-Tez Programı
Özet:
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); özellikle çocuklarda ve ergenlik
çağındaki bireylerde yaygın olarak gözlenen, patofizyolojisinde genetik ve çevresel
nedenlerin etkili olduğu heterojen bir hastalıktır.
Bu tezde; literatür taraması ile hastalıkla ilişkisi olduğu düşünülen 11 aday gen
(SLC6A3, SLC6A4, SLC1A2, VMAT2, MAOA, COMT, GLYAT, GRM5, DRD4, TPH1 ve
ADRA2C )’in tedavi öncesi ve sonrası ekspresyon analizleri yapılarak, tedavide sık kullanılan
Metilfenidat ve Atomoksetin ilaçlarının, etkinliklerinin belirlenmesi ve ayrıca tedavide
kullanılan ilaçların metabolizmasından sorumlu olan CYP2D6 geninin varyant
analizlerinin çalışılması amaçlanmıştır.
Çalışmaya; 43 DEHB tanısı konmuş çocuk hasta ile benzer yaştaki 38 sağlıklı çocuk
dahil edilmiştir. Hasta grubu; 35‘i metilfenidat, 8’i atomoksetin kullananlar olarak 2’ye
ayrılmıştır. Metilfenidat kullananlar tedavi öncesi (MTÖ) / sonrası (MTS), atomoksetin
kullananlar tedavi öncesi (ATÖ) / sonrası (ATS) ve kontrol grubuyla (KG) birlikte, 5
ana çalışma grubu oluşturulmuştur. Çalışma gruplarındaki her bireyden EDTA’lı tüplere
10 ml kan alınmıştır. DNA ve RNA izolasyonları yapılmıştır. Belirlenen genlerin
mRNA ekspresyon seviyeleri, revers transkripsiyon–kantitatif polimeraz zincir
reaksiyonu (RT-qPCR) yöntemi ile gösterilmiştir. CYP2D6 genindeki 5 farklı
(CYP2D6*3, CYP2D6*4, CYP2D6*5, CYP2D6*6 ve CYP2D6*10 ) allelin, hastalık ve
tedavi süreçleri üzerindeki etkisinin araştırılması için pirosekanslama yöntemi ile
mutasyon analizi yapılmıştır. Sonuç olarak, hasta bireylerde SLC6A3 (DAT) geni ekspresyon seviyesi, kontrol
grubuna göre anlamlı oranda yüksek tespit edilirken (t- testi, p≤0.01), SLC6A4,
SLC1A2, VMAT2, MAOA, COMT, GLYAT ve TPH1 genlerinin mRNA ekspresyon
seviyeleri kontrol grubuna göre anlamlı oranda düşük tespit edilmiştir (t- testi, p≤0.01).
Böylece aday genlerin ekspresyon farklılıklarının DEHB tanısında biyobelirteç olarak
kullanılabilirliği tespit edilmiştir. Ayrıca CYP2D6 geni varyant analiz sonuçları ile aday
genlerin mRNA ekspresyon seviyeleri ve hastaların Klinik Global izlenim skorları
arasında Pearson korelasyon analizi yapılmış istatistiksel olarak herhangi bir ilişki
bulunamamıştır. ( p>0.05). Bu genin hastalıkla ve hastalığın tedavisiyle ilişkisinin tam
anlamıyla ortaya konulabilmesi için daha fazla hasta sayısı ve farklı gruplarla yapılacak
çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.