Hayatı ve İcra Üslubu İle Bir Bağlama Üstadı: Ekrem Çelebi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Levent Değirmencioğlu
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırmada, bir bağlama icracısı olarak tavır, üslup ve yorum bakımından Abdallık geleneğinin son temsilcilerinden birisi olan Ekrem Çelebi’nin yaşam öyküsünün, kişisel icra üslubunun; bu bağlamda kendinden önceki üstatlarla olan icra farklılıklarının ortaya konulması amaçlanmıştır. İfade edilen amaç doğrultusunda araştırma dört aşamada tamamlanmıştır
Araştırmanın ilk aşamasında literatür taraması yapılmış, bu kapsamda Türk müzik kültürünün günümüze ulaşması adına önemli katkılar sağlamış olan Abdallar ile ilgili bilgilerin yer aldığı kaynaklara (bildiri, makale, tez, kitap vs.) ulaşılmış, elde edilen bilgilerle araştırmanın kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur.
Araştırmanın ikinci aşamasında, araştırmaya konu olan Ekrem Çelebi ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, öncelikle Ekrem Çelebi’nin sanat hayatı ve icracılığına yönelik bilgilere ulaşmak amacıyla, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmış görüşme soruları (30) hazırlanmıştır. Hazırlanan sorular, alanında uzman akademisyenlerle paylaşılmış, uzman görüşleri doğrultusunda gerekli düzeltmeler yapılarak sorulara son hâli verilmiştir. Devamında 27.11. 2020 tarihinde Ankara’daki evinde Ekrem Çelebi ile görüşme gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın üçüncü aşamasında, görüşme yoluyla elde edilen verilerin analizi tamamlanmıştır. Veriler, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiş, bu kapsamda yaşam öyküsü veya anlatı analizi olarak bilinen desen kullanılmıştır.
Araştırmanın dördüncü aşamasında, Ekrem Çelebi’nin bağlama tekniğine dair kişisel icra üslubu incelenmiştir. Bu kapsamda, kişisel üslubun (yörenin usta isimlerinin üsluplarından farklı olarak) ortaya konulabilmesi adına, özellikle serbest ritimli olan ve yorumlamaya imkân tanıyan yapısıyla, uzun hava formundaki eserler seçilmiştir. Bu doğrultuda, yörenin usta isimleri olarak bilinen Muharrem Ertaş, Hacı Taşan, Çekiç Ali, Neşet Ertaş, Bahri Altaş ve Ekrem Çelebi’nin seslendirdikleri 7’si uzun hava, 1’i kırık hava formunda olmak üzere 8 eser belirlenmiştir. İcra üslubunun ortaya çıkarılması amacıyla, belirlenen eserler yukarıda ifade edilen usta icracıların icraları ve Ekrem Çelebi’nin icrası üzerinden ayrı ayrı notaya alınmıştır (toplamda 24 icranın notası). Sonrasında, icralar; ezgi motifleri, ezgi çekirdekleri, ritmik kalıplar, icra teknikleri ve ifade unsurları üzerinden karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmalarda Ertuğrul Bayraktarkatal, Okan Murat Öztürk ve Cenk Güray tarafından geliştirilen ve günümüzde Arel sistemine alternatif olarak kabul gören makamsal ezgi çekirdekleri modeli temel alınmıştır.
Araştırmanın beşinci ve son aşamasında, araştırma raporlaştırılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler ışığında, Ekrem Çelebi’nin, Abdallar ile iç içe bir yaşam sürdüğü ve bu müzik kültüründen beslenerek müzikal kimliğini oluşturduğu görülmüştür. İçinde yetiştiği ve beslendiği müzik kültürünü icrasına da yansıtan Çelebi’nin, yöredeki icracılardan farklı olarak kendine özgü bir icra üslubu geliştirdiği; bu doğrultuda icralarında teknik icra kabiliyeti (acelite ve dinamik yapılar içeren) gerektiren uzun müzik cümleleri kullandığı görülmüştür. Bu durumun Ekrem Çelebi’nin kendine özgü icra üslubunun ortaya çıkmasında belirleyici olduğu düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Abdallık Geleneği, Bağlama, Üstat, Kişisel Üslup, Ekrem Çelebi