Stalin Döneminde Uygulanan Baskı Siyaseti Neticesinde Dağıstan’da Müesses Nizamın Bozulması

Peler G. Y.

1924-1945 Yılları Arasında Sovyetler Birliğinde Yaşanan Büyük Tasfiyeler ve Sürgünler, İstanbul, Türkiye, 20 - 21 Nisan 2026, ss.1-15, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1-15
  • Erciyes Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Sovyet yöneticileri, 20. yüzyılın başlarında umumi olarak Kuzey Kafkasya’nın tamamında ve bilhassa Dağıstan’da hâkimiyeti sağladıktan sonra, bir geçiş süreci olarak Necmeddin Samurski ve Celal Korkmasov gibi mahallî komünist önde gelenlerin tezleri doğrultusunda Dağıstan’da Türkçenin hâkim dil hâline getirilmesi uygulamaya koymuşlardır. Ancak Sovyet hâkimiyetinin Dağıstan’da pekişmesinin ardından, Moskova, bu siyasetin Dağıstan’ın Türkler dışındaki halkları arasında hızlı bir Türkleşmeye sebep olduğunu zehabına kapılmışlar ve Sovyet yöneticileri, 1932 yılında “de-Tükifikasyon” sürecini başlatarak ülkede Türkçenin ve Türk kültürünün tesirini kırmaya çalışmışlardır. Bu bağlamda mahallî komünist önde gelenler “Pantürkizm” suçlamaları ile ortadan kaldırılmıştır.  Bu siyasi müdahalelere koşut olarak o güne kadar yazı dili olmamış yirmi civarındaki Dağlı dili yazılı hâle getirilerek eğitim ve basın yayın dili yapılmış, birtakım milliyet ve göç politikaları uygulamaya koyularak o zamana kadar Dağıstan’ın başat halkları olan Türk halklarının demografik, ekonomik ve siyasi nüfuzunun kırılması amaçlanmıştır. Bazı Dağlı halklar, Türklerin yaşadıkları ovalara ve şehirlere göç ettirilerek Türklerin iktisadi nüfuzu ortadan kaldırılmaya çalışılmış, bazı küçük halklar da Avarlar ve Lezgiler arasında eritilmeye çalışarak bu iki halk Dağıstan’ın başat halkları hâline getirilmeye çalışılmıştır. Bu uygulamalar, yüzyıllarca pek çok halkın barış içerisinde yaşadığı bir yer olan Dağıstan’ı, etnik gerilimlerin sık sık yaşandığı bir coğrafya hâline getirmiştir. Sovyet idarecilerinin yeniden iskân şeklinde hayata geçirdiği göçler, toprağa dayalı gerilimlerin ortaya çıkmasına sebep olmuş, ayrıca Dağlı halkların ovalara ve şehirlere inerek etnik neticeleri olan iktisadi çekişmeye sebebiyet vermiştir. Bu çalışma, Stalin döneminde hayat geçirilen siyasi baskılar, sürgünler şeklinde teşekkül eden göç siyaseti ve tatbik edilen kültürel siyaset neticesinde Dağıstan’da bozulan müesses nizamı ilmî bir bakış açısıyla ele almayı hedeflemektedir.