Gazap ve Şehvetin Teolojik Tercümesi: Özgürlük ve Kötülük Problemlerinin Varoluşsal Kuruluşu Üzerine
9th International Bursa Scientific Research Congress, Bursa, Türkiye, 19 - 21 Ağustos 2026, ss.577-583, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Bursa
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.577-583
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Erciyes Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Din felsefesi literatüründe Tanrı’nın sıfatları bahsine eklemlenen iki klasik problem vardır: ilahi ilim ve kudret karşısında insan özgürlüğü problemi ile ilahi iyilik ve kudret karşısında kötülük problemi. Bu çalışma, iki problemin müfredattaki ayrıcalıklı konumunun yalnızca mantıksal ağırlıklarıyla açıklanamayacağını, klasik nefs psikolojisinde şehvet ve gazap kuvvelerinin temsil ettiği iki temel yönelimle yapısal bir paralellik taşıdıklarını ileri sürer. Şehvet kuvvesi hazza ve yararlı olana yönelir ve doğası gereği sınır tanımaz. Gazap kuvvesi zararı defetmeye, tehdide direnmeye ve kendini korumaya yönelir. Özgürlük itirazının varoluşsal kuruluşunda şehvetin talebi (“arzuma sınır konulmasın”), kötülük itirazının kuruluşunda ise gazabın talebi (“başıma kötü bir şey gelmesin”) belirleyici bir rol oynar. İleri sürülen ilişki bir özdeşlik değil, yapısal bir paralelliktir. Çalışma, problemlerin mantıksal geçerliliği ile onları taşıyan varoluşsal yönelimleri birbirinden ayırmak için mantıksal-kavramsal problem, delilci problem ve varoluşsal protesto olmak üzere üç kip önerir ve çözümlemesini yalnızca üçüncü kiple sınırlar. Analiz simetriktir. Teistik inancın da benzer arzu yapılarından beslenebileceğini kabul eder ve Feuerbachçı ve Freudcu projeksiyon şemasını ters yönde işleterek Tanrı’ya yönelik itirazların da belirli arzu yapılarıyla ilişkili olabileceğini tartışmaya açar.
In the literature of philosophy of religion, two classical problems are attached to the discussion of divine attributes: the problem of human freedom in the face of divine omniscience and omnipotence, and the problem of evil in the face of divine goodness and omnipotence. This paper argues that the privileged position these two problems occupy in the curriculum cannot be explained by their logical weight alone, and that they bear a structural parallelism to the two fundamental orientations represented by the concupiscible (shahwa) and irascible (ghadab) faculties in the classical psychology of the soul. The concupiscible faculty is oriented toward pleasure and the beneficial, and this orientation by its nature recognizes no limit. The irascible faculty is oriented toward repelling harm, resisting threat and protecting the self. Accordingly, the demand of the concupiscible faculty (“let no limit be set to my desire”) plays a decisive role in the existential constitution of the freedom objection, and the demand of the irascible faculty (“let no harm befall me”) in that of the evil objection. The relation proposed is not an identity but a structural parallelism. In order to distinguish the logical validity of the problems from the existential orientations that carry them, the paper proposes three modes, namely the logical-conceptual problem, the evidential problem and existential protest, and confines its analysis to the third mode alone. The analysis is symmetrical. It acknowledges that theistic belief may likewise draw on similar structures of desire and, by reversing the direction of the Feuerbachian and Freudian projection scheme, opens to discussion the possibility that objections to God are also bound up with determinate structures of desire.