Akademik Veri Yönetim Sistemi
ALAN A. (Yürütücü), POSCU O. T.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Doktora, 2023 - 2026
Ateroskleroz, özellikle elastik ve musküler arterlerde gelişen kronik inflamatuar ve dejeneratif bir damar hastalığıdır. Bu kardiyovasküler hastalık; endotel disfonksiyonu, lipit infiltrasyonu, inflamatuar hücre birikimi ve bağ dokusu proliferasyonu gibi mekanizmalarla damar duvarında plak oluşumu ve lümen daralması ile karakterizedir. Ateroskleroz, hem veteriner hekimlikte hem de beşeri hekimlikte önemli morbidite ve mortalite nedenler arasındadır. Bu çalışmada, farklı arter segmentlerinin elastik lif yoğunluğu, mikroyapısal organizasyon, ultrastrüktürel özellikler ve mineral madde yoğunlukları gibi özellikleri detaylı olarak incelenerek ateroskleroza yatkınlık açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi ve aynı zamanda damar duvar kalınlığı ile mineral madde birikimi arasındaki ilişkinin ortaya koyulması amaçlandı. Ateroskleroz modeli olarak kullanılan 16 adet Yeni Zelanda tavşanından elde edilen arter segmentleri (arcus aorta, aorta thoracica, aorta abdominalis, arteria renalis, arteria femoralis ve arteria carotis communis) makroskobik, histolojik, scanning elektron mikroskobik (SEM) ve ICP-MS analiz yöntemleriyle incelendi. Histolojik görüntülerde duvar kalınlıkları ImageJ yazılımı kullanılarak ölçüldü, mineral içerik analizleri ise ICP-MS aracılığıyla gerçekleştirildi. Elde edilen SEM analiz verilerinde özellikle merkezi arter segmentlerinde endotelyal bütünlükte bozulma, mikroyapısal düzensizlik ve yüzey pürüzlülüğü gözlemlendi. Histolojik verilerde ise aortanın özellikle arcus bölgesinin hem intima hem de media tabakasında ciddi farklılıklar saptanırken, periferik arterlerden olan arteria carotis communis’in yapısal bütünlüğünü büyük oranda koruduğu ve herhangi bir aterosklerotik bulguya rastlanmadığı görüldü. Arter segmentleri arasında damar duvar kalınlığı ile kalsiyum yoğunluğu arasında vi istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir korelasyon olduğu gözlendi (P < 0,05). En yüksek duvar kalınlığı ve kalsiyum yoğunluğu, arcus aorta segmentinde sırasıyla 309 µm ve 3,03 ppm olarak ölçülürken, bunu aorta thoracica (235 µm ve 2,78 ppm) ve aorta abdominalis (154 µm ve 2,83 ppm) takip etmiştir. Periferik arterlerde (arteria renalis, arteria femoralis, arteria carotis communis) bu değerler belirgin şekilde daha düşük bulundu. Sonuç olarak, bu çalışmada damar duvar kalınlığı ile mineral madde yoğunluğu arasında olası bir yapısal ilişki ortaya koyuldu ve bu bulgular SEM ile histolojik değerlendirmelerle desteklendi. Dolayısıyla vasküler yapıların çok yönlü analizleri aterosklerozun erken tanısında oldukça önemlidir. Ayrıca hem makroskobik hem de mikroskobik düzeyde yapılacak kapsamlı analizler ile arter segmentlerine özgü yapısal özelliklerin tanımlanması, ateroskleroz patogenezinin anlaşılması ve erken tanı yöntemlerinin geliştirilmesi açısından önemli bir temel bilgi sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Anjiyoloji; Ateroskleroz; Morfoloji; Scanning Elektron Mikroskobi; Tavşan.