Spirulina platensis'in Encephalitozoon intestinalis Üzerindeki Etkisinin Arastırılması
Çetinkaya Ü. (Yürütücü), Duman F., Sezer G.
TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2025 - 2026
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 1002 - Hızlı Destek Programı
- Başlama Tarihi: Kasım 2025
- Bitiş Tarihi: Kasım 2026
Proje Özeti
Encephalitozoon
(E.) intestinalis,
mikrosporidia içerisinde yer alan, zoonotik karaktere sahip, hücre dışında
aktif formu bulunmayan zorunlu hücre içi patojenidir. Enfektif formu olan
sporlar dış çevre koşullarına oldukça dayanıklıdır ve insan vücuduna giriş yolu
ağızdır. Patojen ilk olarak ince barsak enterositlerine yerleşmektedir. İmmun
sistemi sağlam bireylerde kendini sınırlayan enfeksiyonlara neden olurken çeşitli
sebeplerden dolayı immun sistemi baskılanmış hastalarda özellikle intestinal
sistemle sınırlı kalmayıp aynı zamanda lamina propria makrofajları,
fibroblastlar ve endotelyal hücrelerini de enfekte ederek vücutta dağılmakta ve
birçok organa yerleşebilmektedir. Tedavisinde geniş spektrumlu antihelmintik ve
antifungal özelliklere sahip bir benzimidazol türevi olan albendazol
kullanılmaktadır. Fakat etkinin bazen kısmi olduğu ve nüksler de
bildirilmiştir. Bu nedenle de yeni tedavi ajamlarına geliştirilmesine ihtiyaç
duyulmaktadır. Spirulina platensis (S. platensis), karbonhidratlar,
proteinler, steroller ve çoklu doymamış yağ asitleri açısından zengin, yüksek
bir besin değerine sahip mavi-yeşil bir mikroalgdir (siyanobakteri).
Biyokütlesinin ve/veya ekstraktlarının anti-tümör, anti-bakteriyel, anti-viral,
anti-paraziter ve anti-inflamatuar aktiviteleri bilinmektedir. S. platensis sahip olduğu bu özellikler
mikrosporidia enfeksiyonlarından korunmada ve bu enfeksiyonların tedavisinde de
umut verici ajanlar olarak kullanılabileceğini düşündürmüştür.
Spirulina. platensis’in E.
intestinalis üzerine etkisini belirlemek için bir ön çalışma yapıldı. Hücre
kültürü ortamına farklı konsantrasyonlar da S.
platensis eklenerek spor konsantrasyonu takip edildi. Tek doz albendazol
uygulanan grupla kıyaslandığında S.
platensis uygulanan gruplarda daha az spor mevcuttu. S. platensis miktarı arttıkça spor yoğunluğunda azalma olduğu
gözlendi. TÜBİTAK’ a sunulan bu projenin desteklenmesi halinde hem S. platensis biyokütlesi hem de
özütlerinin koruyucu ve tedavi edici özellikleri değerlendirilmiş olacak.
Sadece tek doz değil en az beş doz uygulama yapılarak kültürler takip
edilecektir.
12 ayda bitirilmesi planlanan bu projenin ilk basamağında S. platensis’in üretilmesi ve özütünün
elde edilmesi planlanmaktadır. Daha sonraki aşamada ise liyoflize S. platensis ve özütüne XTT testi
yapılarak sitotoksik olmayan dozlar belirlenerek deney grupları oluşturulacak.
Son basamakta ise real time PCR ile spor konsantrasyonu belirlenecek. Proje
sonunda elde edilen veriler ilerleyen dönemlerde in vivo çalışmaları içeren hayvan çalışmalarının planlanmasında
kullanılabilecektir. Ayrıca yeni ilaç adaylarının geliştirilebilmesi için orta
ve uzun vadede yapılacak çalışmalarda kullanılabilecektir. Proje sonucunda elde
edilecek veriler, E. intestinalis
enfeksiyonlarında alternatif bir tedavi seçeneği olarak Spirulina bazlı bir
besin takviyesi veya farmasötik formülasyon geliştirilmesine temel
oluşturacaktır. Projeyle elde edilecek bilgi birikimi sayesinde diğer
enfeksiyon ajanları hakkında benzer projelerin geliştirilebilecek ve yeni
projeler için ulusal/uluslararası işbirliği imkanı oluşturulmuş olunacaktır.