Spirulina platensis'in Encephalitozoon intestinalis Üzerindeki Etkisinin Arastırılması


Çetinkaya Ü. (Yürütücü), Duman F., Sezer G.

TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2025 - 2026

  • Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
  • Destek Programı: 1002 - Hızlı Destek Programı
  • Başlama Tarihi: Kasım 2025
  • Bitiş Tarihi: Kasım 2026

Proje Özeti

Encephalitozoon (E.) intestinalis, mikrosporidia içerisinde yer alan, zoonotik karaktere sahip, hücre dışında aktif formu bulunmayan zorunlu hücre içi patojenidir. Enfektif formu olan sporlar dış çevre koşullarına oldukça dayanıklıdır ve insan vücuduna giriş yolu ağızdır. Patojen ilk olarak ince barsak enterositlerine yerleşmektedir. İmmun sistemi sağlam bireylerde kendini sınırlayan enfeksiyonlara neden olurken çeşitli sebeplerden dolayı immun sistemi baskılanmış hastalarda özellikle intestinal sistemle sınırlı kalmayıp aynı zamanda lamina propria makrofajları, fibroblastlar ve endotelyal hücrelerini de enfekte ederek vücutta dağılmakta ve birçok organa yerleşebilmektedir. Tedavisinde geniş spektrumlu antihelmintik ve antifungal özelliklere sahip bir benzimidazol türevi olan albendazol kullanılmaktadır. Fakat etkinin bazen kısmi olduğu ve nüksler de bildirilmiştir. Bu nedenle de yeni tedavi ajamlarına geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Spirulina platensis (S. platensis), karbonhidratlar, proteinler, steroller ve çoklu doymamış yağ asitleri açısından zengin, yüksek bir besin değerine sahip mavi-yeşil bir mikroalgdir (siyanobakteri). Biyokütlesinin ve/veya ekstraktlarının anti-tümör, anti-bakteriyel, anti-viral, anti-paraziter ve anti-inflamatuar aktiviteleri bilinmektedir. S. platensis sahip olduğu bu özellikler mikrosporidia enfeksiyonlarından korunmada ve bu enfeksiyonların tedavisinde de umut verici ajanlar olarak kullanılabileceğini düşündürmüştür.

 

Spirulina. platensis’in E. intestinalis üzerine etkisini belirlemek için bir ön çalışma yapıldı. Hücre kültürü ortamına farklı konsantrasyonlar da S. platensis eklenerek spor konsantrasyonu takip edildi. Tek doz albendazol uygulanan grupla kıyaslandığında S. platensis uygulanan gruplarda daha az spor mevcuttu. S. platensis miktarı arttıkça spor yoğunluğunda azalma olduğu gözlendi. TÜBİTAK’ a sunulan bu projenin desteklenmesi halinde hem S. platensis biyokütlesi hem de özütlerinin koruyucu ve tedavi edici özellikleri değerlendirilmiş olacak. Sadece tek doz değil en az beş doz uygulama yapılarak kültürler takip edilecektir.

 

12 ayda bitirilmesi planlanan bu projenin ilk basamağında S. platensis’in üretilmesi ve özütünün elde edilmesi planlanmaktadır. Daha sonraki aşamada ise liyoflize S. platensis ve özütüne XTT testi yapılarak sitotoksik olmayan dozlar belirlenerek deney grupları oluşturulacak. Son basamakta ise real time PCR ile spor konsantrasyonu belirlenecek. Proje sonunda elde edilen veriler ilerleyen dönemlerde in vivo çalışmaları içeren hayvan çalışmalarının planlanmasında kullanılabilecektir. Ayrıca yeni ilaç adaylarının geliştirilebilmesi için orta ve uzun vadede yapılacak çalışmalarda kullanılabilecektir. Proje sonucunda elde edilecek veriler, E. intestinalis enfeksiyonlarında alternatif bir tedavi seçeneği olarak Spirulina bazlı bir besin takviyesi veya farmasötik formülasyon geliştirilmesine temel oluşturacaktır. Projeyle elde edilecek bilgi birikimi sayesinde diğer enfeksiyon ajanları hakkında benzer projelerin geliştirilebilecek ve yeni projeler için ulusal/uluslararası işbirliği imkanı oluşturulmuş olunacaktır.