Antibiyotik türü ilaç etken maddelerin çevresel risk analizi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: LIMAN ARJAN ABDULLAH NAFITCHE

Danışman: Hamdi Mıhçıokur

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Son zamanlarda çevre kirliliğinin artmasına önemli neden olan farmasötik atıklar, su ekolojisinde yüksek oranlarda tespit edilmiştir. İlaçlar, insanlar tarafından genellikle bilinçsiz bir şekilde kullanılmaktadır. İnsan vücudu ilaçların bir miktarını emerken geri kalanını değişmeden deşarj etmektedir. Çevredeki farmasötik aktif kimyasallar, atık su arıtım tesislerinin yeterli arıtma işlemlerini yapamamasından kaynaklanmaktadır. Uluslararası araştırmalara göre, antibiyotik ilaç kullanımında Türkiye ikinci sırada yer almaktadır. Bu tez çalışmasında sıkça kullanılan antibiyotiklerden olan Siprofloksasin, Klaritromisin, Doksisiklin, Amoksisilin, Sefiksim, Sefuroksim, Sefaklor ve Sefaleksin'in çevresel risk değerleri incelenmiştir. Antibiyotiklerin tehlike oranlarına göre sınıflandırılması için Risk (RQ) formülü kullanılmıştır. Antibiyotiklerin günlük kullanım dozundan (DID) yararlanarak, Öngörülen Çevresel Konsantrasyon (PEC) değerleri hesaplanmıştır. Öngörülen Etkisiz Konsantrasyon (PNEC) değerleri, EPI SUITE programı aracılığıyla tahmin edilmiştir. Antibiyotiklerin AAT'de giderimleri araştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, en fazla Siprofloksasin çevresel riske neden olmaktadır. Öte yandan Klaritromisin AAT'de bozunmadan çamura adsorbe olduğu için çevrede yıllarca bulunarak kirliliğe neden olmaktadır. Klaritromisin, Doksisiklin ve Siprofloksasin'in atık sulardan giderimleri yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Arıtılmadan deşarj edilen antibiyotikler, toprakta kirliliğe neden olmaktadır. Antibiyotiklerin çevresel etkisini, hammadde elde etmeden kullanım sonrası bertarafına kadarki süreçte belirlemek için Yaşam Döngüsü Analizi (YDA) önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Antibiyotikler, Çevresel Risk Değerlendirmesi, Epi Suite, Epi Web Yaşam Döngüsü Analizi