Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, UÇAK VE UZAY MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERDAR DÜNDAR
Danışman: Harun Çelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Uçak tasarımında levye (kumanda kolu) kuvvetini pilot gücünün veya eyleyici kapasitesinin sınırları dahilinde tutmak, uçağın pilot veya otomatik kontrolcü tarafından kumanda ediliyor olması fark etmeksizin her uçak için oldukça önemlidir. Kontrol yüzeyinin hareket ettirilmesi için gerekli olan levye kuvveti; uçağın aerodinamik, geometrik yapısı veya uçuş ortamından kaynaklanan birçok değişkenle ilişkilidir. Her ne kadar bu ilişkiler uçağın kararlılık ve kontrol türevlerinden faydalanılarak belirlenebiliyor olsa da doğrusal olmayan bu karmaşık ilişkiler levye kuvveti gereksinimlerini karşılamak için yapılması gereken tasarım çalışmalarının zorlu bir sürece dönüşmesine neden olmaktadır. Bu nedenle, kontrol yüzeyi tasarımında uçağın kararlılık ve kontrol türevleri dikkate alınmalıdır. Levye kuvveti ancak bu türevlerin sınırları içinde tutularak eniyilenebilir. Ancak, çok sayıda birbirine bağlı doğrusal olmayan değişken nedeniyle bu eniyileme zorlu bir süreçtir. Bu tez çalışmasında, belirtilen zorlu sürecin daha hızlı ve sade yöntemler kullanılarak tamamlanmasına yönelik modern yöntemler sunulmaktadır. Bu kapsamda, bir taraftan kararlılık ve kontrol türevleri için değişim aralığı korunurken diğer taraftan levye kuvveti için en uygun değeri belirleyebilen sürü zekası algoritmaları geliştirilmiştir. Bu algoritmalardan Parçacık Sürü Optimizasyonu, Karınca Kolonisi Optimizasyonu, Balina Optimizasyon Algoritması, Gri Kurt Optimizasyonu, Guguk Kuşu Arama Algoritması ve Ateş Böceği Algoritması kullanılarak levye kuvveti eniyilenmiş ve sonuçlar değerlendirilmiştir.