Üniversite öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlığı algısı ve yapay zekâ reklamcılığının ikna düzeylerine etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, RADYO TELEVİZYON VE SİNEMA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞADAN EMRE BERKTEN

Danışman: ÇİLEM TUĞBA KOÇ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında üniversite öğrencilerinin yapay zekâya ilişkin bilgi ve farkındalık düzeyleri ile yapay zekâ tarafından üretilen reklamların algıları ve davranışsal niyetleri üzerindeki etkisi ele alınmıştır. Yapay zekânın gündelik hayatta ve dijital ortamlarda varlığını hissettirmesi, bireylerin bu sistemleri nasıl algıladıkları sorusunu önemli hale getirmiştir. Bu nedenle çalışmada, üniversite öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlığı ve reklamcılığı algılarının nasıl bir ilişki içerisinde olduğu anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışma, Erciyes Üniversitesinde öğrenim gören 450 öğrenci ile yüz yüze anket şeklinde nicel yöntem kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı çalışmada kullanılan ölçeğin alt boyutları olan yapay zekânın temel çalışma mantığı teknik anlama, yapay zekâyı sorgulayıp değerlendirme yetisi olan eleştirel değerlendirme ve yapay zekânın gündelik hayatta amacına uygun şekilde kullanılması ise pratik uygulama alt boyutu ile ele alınmıştır. Reklamlara yönelik algılar ise çalışmada kullanılan ikinci ölçeğin alt boyutları olan, algılanan nitelik, algılanan değer ve davranışsal niyet boyutları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Toplanan verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 27 programı kullanılmış; betimsel analizlerin yanı sıra t-testi, varyans analizi ve korelasyon analizi uygulanmıştır. Sonuç kısmında elde edilen bulgular, öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı ve yapay zekâ destekli reklamlara yönelik algılarının genel olarak orta düzeyde olduğunu göstermektedir. Teknik anlama ve pratik uygulama düzeyi arttıkça, reklamlara yönelik algılanan nitelik ve davranışsal niyetinde arttığı görülmektedir. Bir başka boyut olan eleştirel değerlendirme ile algılanan değer boyutu arasında doğrudan bir ilişki olmadığı da ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak yapay zekâ okuryazarlığının öğrencilerin reklam algılarını ve eğilimlerini etkileyen önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir.