Koray Avcı Çakman'ın çocuk edebiyatı eserlerinde enneagram kişilik tipleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASUMAN ULUSOY
Danışman: SEMİH ZEKA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Her insanın kendine has özellikleri vardır. Bu özellikler belirli kalıplar hâlinde bireyin söz ve davranışlarına yansır. Parmak izi gibi kendine has bu özellikler bireylerin mizacını oluşturur. Geçmişten bugüne bireyin mizaç özelliklerini anlamlandırma gayretine şahit olunur. Bu gayretlerin bir yansıması da enneagram mizaç modelidir. Enneagram mizaç modeline göre insanlar doğuştan getirdikleri duygusal, fiziksel ve bilişsel bazı yönelimlere sahiptir. Bu yönelimler bireylerin davranışlarının temelindeki mizaç çekirdeğinden kaynaklanır. Bu model, dokuz farklı mizaç bağlamında karmaşık insan doğasını ele almasıyla diğer kişilik modellerinden ayrılır. Bu çalışmada; Koray Avcı Çakman'ın "Kafadar Kuzenler", "Doğa Dedektifleri", "İlginç Ülkeler", "Arşi ve Zaman Saati" seri romanlarında yer alan 12 eserin başkişilerinin kişilik özelliklerinin enneagram kişilik modeli bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Bu modeli merkeze alan çalışmalarda gerçek yaşamdan bireylerin mizaç özellikleri incelenmiştir. Bu çalışma, çocuk edebiyatı sahasında kaleme alınmış eserlerin başkişilerinin mizaç özelliklerini ilk defa enneagram mizaç modeli çerçevesinde ele alması nedeniyle önemlidir. Nitel araştırma yöntemi ve bu yöntem içinde yer alan durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışmada veri toplama aracı olarak doküman incelenmesinden yararlanılmıştır. Veri toplama kaynağı Koray Avcı Çakman'ın "Esrarengiz Testi", "Midas'ın Peşinde", "Efes'in Sırları", "Gizemli Olimpus", "Gizemli Laboratuvar", "Kayıp Formül", "Advin Sahra Çölünde", "Advin Gümüş Goriller Ülkesinde" "Advin Amazon'da", "Tutankamon'un Kolyesi", "Kızıl Tüy" ve "Padişahın Çalınan Tacı" adlı çocuk edebiyatı eserleridir. Çalışma öncesinde literatür araştırılmış, enneagram kişilik modeli ile ilgili teorik çerçeve oluşturulmuş ve teorik çerçeveden hareketle tema, kategori ve kodlar belirlenmiştir. Verilerin çözümlenmesinde tümdengelimli içerik analizi kullanılmış; eserler önceden belirlenen tema, kategori ve kodlar üzerinden incelenmiştir. Araştırma sonucunda sekiz romanın başkişisinin ana mizacının mizaç 5, üç romanın başkişisinin ana mizacının mizaç 7, bir romanın başkişisinin ana mizacının mizaç 8 olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında on bir eserde başkişilerin kanat mizacının 6 olduğu görülmüştür. Bir eserin başkişisinin kanat mizacının ise 7 olduğu belirlenmiştir. Ana mizacı 5 olan 8 eserin başkişileri mizaç 7'ye, ana mizacı 7 olan başkişiler mizaç 1'e ve ana mizacı 8 olan başkişi mizaç 5'e stres hattı olarak yönelmiştir. Stres durumundan uzaklaşıp rahatlayan ana mizacı 5 olan başkişiler mizaç 8'e ve ana mizacı 7 olan başkişiler mizaç 5'e rahatlama hattı olarak yönelmiştir. Tespit edilen rahatlama ve stres hattı yönelimlerinin enneagram mizaç modelinin belirlediği yönde olduğu görülmüştür. Sözü edilen eserlerin başkişilerine dair elde edilen bulguların enneagram mizaç modelinin özellikleri ile uyumlu olduğu belirlenmiştir.