Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun kurgusal anlatılarında psikolojik tipler

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMET METEHAN ŞAHİN

Danışman: Mümtaz Sarıçiçek

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İnsanları tiplere ayırma çabası çok eskilere dayanmaktadır. Bundan yaklaşık iki bin yıl önce Yunan fizikçi Galen, insanlarda dört ayrı temel davranış farklılığı belirlemeye çalışmış ve onun bu tanımlayıcı terimleri olan; iyimser, sakin, sinirli ve melankolik tipler yaygın konuşma diline girmiştir. Zaman geçtikçe çağdaş bilgileri göz önüne alarak daha kesin bir yöntem amaçlayan çeşitli denemeler de olmuştur. Carl Gustav Jung kendisinden önce yapılan kişilik çözümlemelerini ihmal etmemiş, ilk iş olarak bu çalışmalara vâkıf olmuş daha sonra da Psikolojik Tipler adlı eserini yayımlayarak kendisine ait kişilik tipleri teorisini ortaya koymuştur. Jung, insanları belirli tiplere ayırma konusunda temel olarak bilinç psikolojisini kullanmaktadır. Bir kişi dışayönelik ya da içekapanık olarak tanımlandığında bu onun alışılmış bilinçli davranış biçiminin biri ya da öteki olması demektir. Dengeli bir davranış biçimi dışayönelikliği ve içekapanıklığı eşit olarak kapsamaktadır. Ancak genellikle görülen şudur ki bir davranış biçimi daha fazla gelişmiş ve öteki bilinçdışı kalmıştır. Jung'a göre, dışayönelik (extraversion) ve içekapanık (introversion) olmak üzere iki tip davranış mevcuttur. Bu davranış tipleri bütün ruhsal süreci etkilemektedir. Ayrıca Jung, bilincin dış dünyayı tanımaya ve uyum sağlamaya çalışırken kullandığı 'işlev' adını verdiği bazı kavramlardan söz eder. Bunlar dört tanedir. Duyularımız yoluyla algılama, 'duyuş', anlam ve kavrayış sağlayan 'düşünme', tartan ve değerlendiren 'hissetme' ve bize ilerideki olasılıklardan söz eden, bütün deneylerin etrafını çepeçevre saran atmosfer üzerine bize bilgiler veren 'sezgi'. Birey bu dört fonksiyonu da tecrübe edebilir fakat bunlardan birisi zamanla baskın hale gelir. Psişik enerjinin yönüyle birleşen işlevler bir süre sonra bireyin kişiliğinin ortaya çıkmasını sağlar. Jung buna bağlı olarak "sekiz psikolojik tip" ortaya koymuştur. Bir psikanalist için bireyin içsel dünyasının çözümlenmesine katkı sağlayan bu tipler aynı zamanda edebî eserlerin şahıs kadrolarının tahlilinde de kullanılabilir. Bu çalışmada ilk olarak edebiyat-psikoloji ilişkisine değinilmiş, çalışmaya zemin hazırlamak için Freud'un Psikanalitik Kuramı ve Jung'un kişilik kuramı ele alınmıştır. Bu bağlamda Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun roman, hikâye ve tiyatroları Jung'un tipoloji kuramına göre incelenecek; eserlerin, şahıs kadrosunu oluşturan bireylerin iç dünyaları ve ruhsal yaşantıları değerlendirilecektir. Anahtar Kelimeler: Carl Gustav Jung, Psikolojik Tipler, Psikanaliz, Yakup Kadri Karaosmanoğlu.