Sıçanlarda valproik asit ile oluşturulmuş deneysel otizm modelinde Selekoksib'in davranışsal ve moleküler etkilerinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Gevher Nesibe Genom ve Kök Hücre Enstitüsü, NÖROBİLİM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BEYZANUR BAĞÇOVAN

Danışman: GÖKHAN ÜNAL

Özet:

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), erken gelişimsel dönemde ortaya çıkan; stereotipik davranışlar, sosyal etkileşim ve iletişimde bozulmalar ile karakterize heterojen seyir gösteren nörogelişimsel bir bozukluktur. Son yıllarda prevalansında artış görülen OSB için güncel tedavi yaklaşımları yetersiz kalmaktadır. Çalışmamızda, OSB patafizyolojisinde güçlü bir rol oynayan nöroinflamasyon ve GABAerjik sistem mekanizmalarına odaklanılmıştır. Bu kapsamda embriyonik 12.5 (E12.5) günde 400 mg/kg intraperitonel VPA uygulaması ile OSB modeli oluşturulmuş sıçanlarda, selektif COX-2 inhibitörü Selekoksib 10, 20 ve 40 mg/kg dozları, atipik antipsikotiklerden Aripiprazol 2 mg/kg ve Kombine (Selekoksib 20 mg/kg + Aripiprazol 2 mg/kg) tedavi grupları, cinsiyet dismorfizmi gözetilerek davranışsal ve moleküler yöntemler ile incelenmiştir. Elde edilen bulgular; Selekoksib tedavisinin lokomotor aktivite, stereotipik davranışlar, öğrenme ve bellek üzerinde anlamlı düzeyde terapötik etkisini kanıtlamıştır (p 0.05). Moleküler düzeyde ise ELISA yöntemi ile prefrontal korteks (PFC) ve ventral hipokampüs (vHPC) bölgelerinde, nöroinflamatuar parametreler (IL-2, IL-6, IL-1β, NLRP3) ve GABAerjik sistem parametrelerinde (PVALB, GAD67) cinsiyet dismorfizmlerinden bağımsız anlamlı düzeyde terapötik etki gösterdiği kanıtlanmıştır (p<0.05). Bu tez çalışması sonuç olarak, COX-2 inhibisyonunun OSB patofizyolojisinde nöroinflamatuar ve GABAerjik sistemler üzerinde umut vaad edici bir terapötik yaklaşım olabileceğini göstermektedir.