Postnatal gelişim sürecindeki evcil kedi (Felis catus) testislerinde apoptoz ve otofaji ile ilişkili bazı proteinlerin ekspresyon ve lokalizasyonlarının araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, VETERİNERLİK HİSTOLOJİ VE EMBRİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL FİDAN
Danışman: NARİN LİMAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Memeli testislerinde spermatogenez, oldukça karmaşık, çok adımlı bir biyolojik süreçtir ve bu süreçte apoptoz ve otofajinin rol oynadığı gösterilmiştir. Bununla birlikte kediyi de içine alan çoğu evcil memeli testisinin gelişim sürecinde apoptoz ve otofaji ile ilişkili proteinlerin ekspresyon ve lokalizasyonlarına ilişkin veriler bulunmadığından bu proteinlerin spermatogenezdeki işlevi büyük ölçüde belirsizliğini korumaktadır. Bu tezde evcil kedi testislerinde apoptoz ve otofajinin postnatal spermatogenez süreci ile steroidogenezin düzenlenmesine aracılık edip etmediği araştırıldı. Bu amaçla yavru ve erişkin dönemde bulunan evcil erkek kedilerin testislerinde apoptozun intrinsik yolunun düzenlenmesinde görev alan Bcl-2 ailesi proteinlerinden antiapoptotik Bcl-2 ve proapoptotik Bax proteinleri ile otofaji sinyal yolağının çeşitli basamaklarını düzenleyen AMPK, mTOR, ULK1, TSC2, Beclin, LC3 ve p62 proteinlerinin ekspresyonları ve lokalizasyonları Western blot analizi ile immünohistokimya ve immünofloresan boyama metotları kullanılarak incelendi. Testis örnekleri, yavru dönemindeki (2-3 ay) ve yetişkinlik dönemindeki (1-3 yıl) 10'ar adet kastre edilmiş erkek kedilerden toplandı. Western blot analiz sonuçları kedi testislerinde antiapoptotik Bcl-2 ve proapoptotik Bax proteinleri ile otofajik yolağa ait proteinleri ve bunları fosforile formlarının yapısal olarak ifade edildiklerini doğruladı. Yavru döneminde Bcl-2, AMPKα1/2, p-AMPKα1/2 (Thr183/172), p-ULK1(Ser467), p-ULK1(Ser467)/ULK1, Beclin-1, p-Beclin-1(Ser90/93/96) ve p62'nin göreceli miktarları erişkindekinden yüksek olduğu tespit edildi (P < 0,01). Bununla birlikte erişkin dönemde ise Bax, p-AMPKα1/2 (Thr183/172)/AMPKα1/2, ULK1, mTOR, p-mTOR(Thr2446), TSC2, p-TSC2(Ser1387), p-TSC2(Ser1387)/TSC2, p-Beclin-1(Ser15), p-Beclin-1(Ser15)/Beclin-1, p-Beclin-1(Ser90/93/96)/Beclin-1, LC3I, LC3II ve LC3II/LC3I'in göreceli miktarları yavrudakinden önemli ölçüde yüksek bulundu (P < 0,01). Bu bulgular apoptoz ve otofaji ile ilişkili proteinlerin ekspresyonlarının cinsel olgunluğa bağlı olarak değiştiğini ortaya koydu. İmmün boyanma sonuçları incelenen tüm proteinlerin Sertoli ve Leydig hücreleri ile germ hücrelerinde bulunduğunu ve germ hücrelerinde spermatogenez aşamasına özgü bir lokalizasyon örneği sergilediğini gösterdi. Bax hariç diğer proteinlerin özellikle spermiyogenez aşamasındaki spermatidlerde yoğunlaşmış olduğu ve geç uzamış spermatidlerde bu proteinlerden TSC2 ve p-TSC2 (Ser1387) 'nin kuyruğunun ana parçasında diğerlerinin ise orta parçasında bulundukları tespit edildi. Bunların yanı sıra Bcl-2 ve m-TOR'un yuvarlak spermatidlerde (Sa, Sb1) akrozomal vezikül ve akrozomal granülde bulunduğu gözlendi. Bir diğer bulgu da peritübüler miyoid hücrelerin Bax-pozitif olmasıydı. Sonuç olarak tüm bulgular kedilerde yavru ve erişkin kedi testislerinde apoptoz ve otofaji ile ilişkili proteinlerin ekspresyonlarının cinsel olgunluğa ve testis hücre tiplerine bağlı olarak değiştiğini ve bu proteinlerin testiküler apoptoz ve otofajiyi düzenleyerek spermatogenezde, özellikle spermiyogenez aşamasında, akrozom biyogenezinde ve steroidogenezde rol oynadıklarını ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Apoptoz; Evcil Kedi; Otofaji; Testis