Lek-Lek Dergisi (transkripsiyon-aktarma-gramatikal dizin)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, AVRASYA ARAŞTIRMALARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEDİHA BALA ENSARİ

Danışman: GÖKÇE YÜKSELEN PELER

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Azerbaycan basın tarihinin önemli bir dönemini temsil eden Lek-Lek dergisini konu alarak, mizahın toplumsal, kültürel ve edebî işlevlerini incelemeyi, derginin transkripsiyonunu sunarak; Türkiye Türkçesi'ne aktarmayı ve gramatikal dizinini yapmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, 1905–1920 yılları arasında Azerbaycan'da basın ve mizah kültürünün gelişimi tarihsel bağlam içinde ele alınmış; Lek-Lek dergisinin ortaya çıkışı, yayın politikası, dil ve üslup özellikleri, tematik yapısı ve dönemin toplumsal yapısıyla ilişkisi ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ardından eserin Latin harfli metne transkripsiyonu yapılarak Türkiye Türkçesine aktarılmış ve gramatikal dizin eklenmiştir. Çalışmada, derginin yalnızca bir mizah yayın organı değil, halkın düşünsel direncini, ahlaki değerlerini ve kimlik bilincini koruyan bir kültürel platform olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Derginin müdür ve editörleri olan Mehemmed Mir Fetullayev ve Cabbar Askerzade'nin eserleri üzerinden, Lek-Lek'in mizahı halkın sesi hâline getiren özgün bir söylem geliştirdiği belirlenmiştir. Derginin dili, dönemin diğer yayın organlarından farklı olarak sade ve halk merkezli bir anlayışa dayanmış; mizahın eleştirel gücü aracılığıyla halkın sosyal farkındalığı artırılmıştır. Araştırma sonuçları, Lek-Lek dergisinin Azerbaycan'da modern basın geleneğinin oluşumunda ve edebiyatın toplumsal işlev kazanmasında bir köprü görevi üstlendiğini ortaya koymaktadır.