Yapay zekâ kaygısının iş tatmini üzerindeki etkisinde kontrol odağının düzenleyici rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İŞLETME ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RAVZA REYYAN KARTAL
Danışman: AHMET COŞKUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, çalışanların yapay zekâ kaygısı düzeylerinin iş tatmini üzerindeki etkileri incelenmiş ve bu ilişkide kontrol odağının düzenleyici rolü ele alınmıştır. Araştırmanın temel problemi, yapay zekâ teknolojilerinin çalışma hayatına hızla entegre olmasıyla birlikte çalışanlarda ortaya çıkan farklı kaygı türlerinin iş tutumlarını nasıl etkilediğinin literatürde yeterince açıklanamamış olmasıdır. Bu konu, hem güncel bir örgütsel dönüşüm alanına işaret etmesi hem de çalışan tutumları üzerinde önemli sonuçlar doğurması nedeniyle araştırma kapsamına alınmıştır. Araştırma kapsamında Türkiye'de kamu ve özel sektörde faaliyet gösteren çalışanlardan oluşan 460 katılımcıdan çevrimiçi anket yöntemiyle veri toplanmıştır. Yapay zekâ kaygısı öğrenme, iş güvencesi, sosyoteknik körlük ve yapay zekâ yapılandırması olmak üzere dört boyutta; iş tatmini içsel ve dışsal tatmin olarak; kontrol odağı ise içsel ve dışsal kontrol odağı şeklinde ölçülmüştür. Veriler üzerinde geçerlilik ve güvenilirlik analizlerinin ardından korelasyon, çoklu doğrusal regresyon ve Hayes PROCESS Macro Model 1 kullanılarak moderasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, özellikle yapay zekâ öğrenme kaygısının içsel iş tatminini anlamlı ve negatif yönde etkilediğini göstermektedir. Sosyoteknik körlük boyutunun içsel iş tatmini üzerindeki beklenmedik pozitif etkisi ise çalışanların risk farkındalığına dayalı psikolojik değerlendirmelerinin önemini ortaya koymuştur. Ayrıca dışsal kontrol odağına sahip çalışanlarda öğrenme kaygısı arttıkça iş tatmininin daha belirgin biçimde azaldığı, buna karşılık içsel kontrol odağına sahip bireylerin bu olumsuz etkiden görece korunduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, yapay zekâ kaygısının iş tatmini üzerindeki etkilerinin bireysel özelliklere göre farklılaştığını ortaya koyarak literatüre kuramsal ve uygulamaya yönelik katkılar sunmaktadır.