Vatandaş bilimi uygulamalarının fen bilgisi öğretmen adaylarının vatandaş bilimi tutumları, sürdürülebilir kalkınma farkındalıkları ve görüşlerine etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE GÖZEY
Danışman: ASLI SAYLAN KIRMIZIGÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, vatandaş bilimi uygulamalarının fen bilgisi öğretmen adaylarının vatandaş bilimi tutumları, sürdürülebilir kalkınma farkındalıkları ve bu sürece yönelik görüşleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İç Anadolu Bölgesi'ndeki bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 53 fen bilgisi öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Çalışmada karma araştırma yöntemlerinden gömülü desen benimsenmiştir. Nicel boyutta kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılırken, nitel boyutta fenomenoloji desenine başvurulmuştur. Araştırmanın nicel verileri "Sürdürülebilir Kalkınma Farkındalık Ölçeği" ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Vatandaş Bilimi Tutum Ölçeği" ile toplanmış olup, nitel verileri ise dokuz öğretmen adayı ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Dokuz haftalık uygulama sürecinde deney grubundaki öğrenciler Zooniverse, iNaturalist ve Instantwild gibi platformlar üzerinden veri toplama, analiz ve gözlem faaliyetlerine katılmışlardır. Veri analizi sürecinde bağımlı ve bağımsız örneklem t-testleri, SPANOVA kullanılmıştır. Çalışma sonucunda deney grubunun son test puanlarında ön teste göre anlamlı bir artış saptanmıştır. Uygulamaların öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerilerini, vatandaş bilimi pozitif katılımcı tutumlarını olumlu etkilediği görülmüştür. Kontrol grubunun farkındalık ve tutum puanlarında ise anlamlı bir değişim gözlenmemiştir. Farkındalık boyutları incelendiğinde, en belirgin artışın ekonomik ve çevresel sürdürülebilirlik boyutlarında yaşandığı belirlenmiştir. Nitel bulgular, vatandaş bilimi uygulamalarının bilimsel kavramları somutlaştırdığını, katılımcıları "bilim insanı gibi" hissettirerek özgüven kazandırdığını ve çevre sorunlarına yönelik sorumluluk bilincini artırdığını ortaya koymuştur. Bununla birlikte, platformların dil engeli, teknik altyapı yetersizliği ve veri girişi karmaşası gibi unsurlar zorlayıcı yönler olarak belirtilmiştir. Sonuç olarak, vatandaş bilimi uygulamalarının fen eğitimi müfredatına entegre edilmesinin, bilim okuryazarlığı yüksek ve sürdürülebilirlik hedeflerine duyarlı öğretmen adayları yetiştirilmesinde etkili bir strateji olduğu belirlenmiştir.