Erciyes Üniversitesi çocuk sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran ebevenylerin çocukluk çağı aşıları hakkındaki tutumları ve çocukluk çağı aşıları okuryazarlığının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bil., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CANSU AKŞEHİRLİOĞLU
Danışman: Elif DENİZ ŞAFAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ERCİYES ÜNİVERSİTESİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN EBEVENYLERİN ÇOCUKLUK ÇAĞI AŞILARI HAKKINDAKİ TUTUMLARI VE ÇOCUKLUK ÇAĞI AŞILARI OKURYAZARLIĞININ DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET Amaç: Bu çalışma, Erciyes Üniversitesi Çocuk Hastanesi Genel Pediatri Polikliniği'ne başvuran, 0–5 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerin çocukluk çağı aşılara yönelik tutumları ile aşı okuryazarlığı düzeylerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, aşı okuryazarlığı ile aşı tereddüdü arasındaki ilişki incelenmiş; ebeveynlerin aşıya ilişkin bilgi kaynakları ve tereddüde yol açan etmenler analiz edilerek farkındalık oluşturulması ve bağışıklama politikalarına katkı sağlanması hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel, tanımlayıcı ve analitik tipteki bu çalışmanın evrenini Haziran-Ağustos 2025 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi Çocuk Hastanesi Genel Pediatri Polikliniği'ne başvuran, 0–5 yaş arası çocuğu olan 475 ebeveyn oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak kişisel veri toplama formu, Çocukluk Çağı Aşıları İçin Aşı Okuryazarlığı Ölçeği (AOÖ) ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Ebeveyn Tutumları Ölçeği (PACV) (Parent Attitudes about Childhood Vaccines) kullanılmıştır. İstatistiksel analizler, SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 22.0 paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p 2 puan alan ebeveyn sayısı ise sırasıyla 377 (%79,4) ve 398 (%83,8)'dir. Ebeveynlerin PACV puan ortalamalarının ise 41,4±17,79 olduğu; Davranış alt boyutu ortalamasının 1,63±3,61, Tutum alt boyutu ortalamasının 18,71±14,08 ve Güvenlik-Etkililik alt boyutu ortalamasının 21,16±5,91 olduğu tespit edilmiştir. Ebeveynlerin PACV ölçeğine göre 327'sinin (%68,8) aşı tereddütü yoktur. PACV puanı ile İLSO ve ESO alt boyutları arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken yalnızca İSO ile pozitif, anlamlı ve zayıf bir ilişki saptanmıştır (r=0,153; p<0,05). PACV puanının yordayıcıları olarak modele dâhil edilen alt boyutlardan yalnızca İSO alt boyutu istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (B = 4,857, β = 0,168, t = 3,696, p <0,001). Bu bulgu, İSO alt boyut puanı arttıkça PACV puanınında anlamlı şekilde yükseldiğini göstermektedir. Sonuç: Ebeveynlerin çocukluk çağı aşıları hakkındaki iletişimsel ve eleştirel aşı okuryazarlığının aşı tereddüdü üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmazken, işlevsel aşı okuryazarlığı zayıf da olsa aşı tereddüdünü etkilemektedir. Ebeveynin işlevsel aşı okuryazarlığı artıkça çocukluk çağı aşıları hakkındaki tereddüdü azalmaktadır. Bu nedenle çocukluk aşılarına ilişkin bilginin doğru, güvenilir ve güncel kaynaklardan sağlanması kritik olup, birinci basamak sağlık çalışanlarının bilgi düzeyleri güncel tutulmalı ve aile hekimlerine tereddütlü ebeveynlere yaklaşım ile etkili danışmanlık konusunda düzenli eğitimler verilmelidir. Ayrıca, sosyoekonomik düzey yükseldikçe ebeveynin çocuğuna rutin dışı aşı yaptırma oranı artmaktadır; bu nedenle özellikle düşük gelirli ve çok çocuklu aileler için rutin dışı aşılara devlet desteği sağlanması ile aşıyla önlenebilen hastalık sayılarında etkin azalma sağlanabilir. Anahtar Sözcükler: Aşı içeriği, Aşı tutumu, Aşı okuryazarlığı, Aşı tereddüdü, Pediatri