Tek çocuk politikasının Çin Halk Cumhuriyeti yönetim sürecinde değişimi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ASYA ÇALIŞMALARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İBRAHİM KARACADAĞLI

Danışman: FEYZA GÖREZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çin, tarih boyunca nüfusu ile öne çıkan bir ülke olmuştur. Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşu ile birlikte Mao döneminde bazı ekonomik atılım politikaları yürütülmüştür. Politikaların başarılı olabilmesi için nüfus artışının desteklenmesi, hali hazırda bulunan kalabalık nüfusun önlenemez bir şekilde artmasına neden olmuştur. Yaşanan kıtlık hadisesi ile, nüfusu azaltmaya yönelik politikalar uygulanmaya başlamıştır. Fakat, gönüllülük esasına dayalı uygulanan politikalar yeterince başarılı olmamıştır. Deng Xiaoping döneminde başlatılan Büyük Ekonomik Açılım, Çin'de yeni bir ekonomik modeli başlatmıştır. Deng, kalabalık nüfusu yeni ekonomik model için bir avantaja dönüştürmeyi hedeflemiştir. Kontrolsüzce devam eden nüfus artışı, hükümet nezdinde endişe yaratmaya başlamıştır. Ülkenin gelecek çıkarları için, nüfus artışında zorunlu kısıtlamaya gidilme kararı alınmıştır. 1980 yılı itibarı ile tek çocuk politikası yürürlüğe konularak, çiftlere tek çocuğa sahip olma hakkı verilmiştir. Bu süreçte, dönemin şartlarına göre politikada farklı uygulamalar yapılmıştır. Politika, ilk dönemlerinde merkezi yönetimden yürütülürken, daha sonra bölgesel yönetimlerin denetimine bırakılmıştır. Kent ve kırsal gibi etkenler, farklı uygulamalara sebep olmuştur. 35 yıl uygulanan politika süresince, 5 farklı hükümet görev yapmıştır. Bu dönemde uygulanan zorunlu doğum kontrol yöntemleri, para ve hapis cezaları gibi uygulamalar, politika sürecinde önem arz etmektedir. Politikanın başta aile yapısı ve kültürü, demografik yapı olmak üzere birçok alanda etkisi olmuştur. Nüfusun yaşlanması gibi olumsuz sonuçlar sebebi ile 2015 yılında iki çocuk, 2021 yılında üç çocuk politikalarına geçilmiştir. 2015 yılı itibarı ile hükümet, nüfus artışı için teşvik politikaları yürütmektedir. Çin hükümeti, nüfusun yaşlanması başta olmak üzere politika sebebi ile ortaya çıkan birçok sorunla mücadele etmektedir. Nüfus artışına yönelik politikalara rağmen; Çin nüfusundaki azalma ve yaşlanma, devam etmektedir. Anahtar Kelimeler: Çin, Çin Nüfusu, Tek Çocuk Politikası, İki Çocuk Politikası, Nüfus Politikaları