İmâmiyye Şîası'nın imâmet anlayışına yeni bir yaklaşım (Ahmed el-Kâtib örneği)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CİHAN GÜLER
Danışman: ABDULLAH ÖMER YAVUZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın temel konusu İmâmiyye Şîası'nın imâmet anlayışına Ahmed el-Kâtib'in yaklaşımı, yorumları ve eleştirileridir. Onun yaklaşımını farklı kılan husus İmâmiyye içerisinde kalarak eleştirilerini dile getirmiş olmasıdır. Kendisi tenkitleri sonucunda başta imâmet nazariyesi olmak üzere bu inanç ile bağlantılı diğer kabulleri yine İmâmiyye kaynaklarını esas alarak reddetmiştir. Çalışmamız bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun amacı, yöntemi, araştırılma nedeni, araştırma kaynakları ve Şiî-İmâmiyye haricindeki mezheplerin imâmet anlayışları ana hatlarıyla ele alınmıştır. Birinci bölümde Ahmed el-Kâtib'in, fikri dönüşümünü anlamak adına çocukluk ve gençlik yılları, Şîrâzîlerle ilişkisi, Humeynî devrimine yaklaşımı, İran'daki faaliyetleri, velâyet-i fakih teorisi, Gâib İmam Mehdî anlayışı ve imâmet nazariyesini araştırmaya koyulması sürecinde yaşadığı fikri dönüşümler ele alınmıştır. İkinci bölümde ise el-Kâtib öncesi İmâmiyye Şîası içerisinde imâmet tartışmaları özellikle el-Kâtib'in fikirleri üzerinde etkili olduğunu düşündüğümüz kişiler bağlamında ele alınmıştır. Yine bu bölümde el-Kâtib'in imâmet nazariyesinin teşekkül süreciyle ilgili görüşü, İmâmiyye'nin süreç içinde yaşadığı bölünme, değişim ve dönüşümüyle ilgili fikirleri her bir imamın hayatı esas alınarak ortaya koyulmaya çalışılmış ve imâmet nazariyesinin süreç içinde teşekkül ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Üçüncü bölümde ise beklenen İmam Mehdî teorisi ve bu inancın delillerine el-Kâtib'in eleştirileri, gaybet inancının yaşanan realite sonucunda oluştuğunu göstermesi bakımından özellikle Hasan el-Askerî'nin çocuksuz bir şekilde vefat etmesiyle taraftarlarının on dört farklı fırkaya ayrılması ve bu fırkalar içinde yalnız küçük bir grubun onun bir erkek evladının olduğunu ve gaybete çekildiğini iddia etmesi, gaybetin ilk yıllarında beklenen imamın kısa bir süre sonra döneceği düşüncesiyle imamların sayısının on iki ile sınırlandırılmamış olması ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Şîa, İmâmiyye, İmâmet, Ahmed el-Kâtib, Gaybet